Hai tháng sau, Google đóng cửa dịch vụ tìm kiếm tại Đại Lục. Qua vụ việc tranh cãi này, chúng ta không biết thêm điều gì mới về Trung Quốc. Trong suốt hơn một thập kỷ qua, chính phủ Trung Quốc luôn đáp trả những vấn tương tự cùng một cách. Mâu thuẫn với Google không phản ánh sự nhạy cảm mới, hay cách hành xử khác với người nước ngoài. Trung Quốc vẫn luôn vô cùng nhạy cảm với những vấn đề được xem như một mối nguy hay một lời xúc phạm từ bên ngoài.

Nhưng mâu thuẫn này lại tiết lộ vài điều quan trọng về Google. Sergey Brin, đồng sáng lập viên Google, nói rằng thân phận một người nhập cư gốc Nga khiến ông ngần ngại khi bắt đầu hoạt động tại Trung Quốc. Cụ thể, ký ức tuổi thơ thời Liên Xô đã ảnh hưởng đến cách ông đáp trả vấn đề hiện tại. Trung Quốc đã “bước những bước dài vượt qua nghèo đói và khó khăn,” Brin trả lời The Wall Street Journal. “Tuy nhiên, ở một số khía cạnh trong chính sách của họ, cụ thể là liên quan đến kiểm duyệt, theo dõi những nhà bất đồng chính kiến, tôi thấy dấu hiệu của độc tài, và cá nhân tôi cho rằng điều đó thực sự rắc rối”

Vấn đề trong việc nhìn nhận Trung Quốc từ bên ngoài ở chỗ, rất khó để tìm một lăng kính phù hợp. Góc nhìn Mỹ chắc chắn không chuẩn bị cho mọi người về Trung Quốc của ngày hôm nay, quá khứ Sô Viết cũng vậy. Và có lẽ cuộc dịch chuyển từ Liên Xô sang Mỹ vẫn khó để nắm bắt một thực thể lạ chính là Trung Quốc hôm nay. “Độc tài” là một từ không chính xác. Mô hình hiện tại của chủ nghĩa độc đoán Trung Quốc là một thế giới tách rời Mao hay Stalin. “Khó khăn” có lẽ có ích hơn khi Brin nói về những bước dài vượt qua “nghèo đói và khó khăn”, chạm vào vùng xám vĩ đại đã lấy đi năng lượng của hầu hết công dân suốt hai thập niên qua. Khó khăn bao gồm nâng cao toàn diện dân trí, tự do đi lại, quyền kinh doanh, việc làm, sự hiện diện của điện thoại di động và internet. Nhưng không bao gồm tự do chính trị, dù với bất kỳ định nghĩa nào. Đó là lí do tại sao Trung Quốc là một nơi khó khăn để làm ăn, hay thậm chí để phân tích một cách chính xác: họ là ai, và họ đang đi về đâu.

Đây cũng là một thử thách để lần theo sự tiến bộ cũng như chỉ ra vai trò của một công ty như Google. Sau khi nghe về việc đóng cửa trang web tiếng Hoa, tôi gọi điện cho một cựu sinh viên tên Willy. Tôi dạy cậu ta tiếng Anh vào khoảng những năm 90. Bố mẹ Willy là nông dân mù chữ ở tỉnh Tứ Xuyên, nằm sâu trong lục địa, nhưng con trai họ là một sinh viên xuất sắc, lấy được học bổng, rồi di cư về mạn đông nam. Giờ đây cậu sống tại Quảng Châu, một thành phố ven biển năng động nơi cậu dạy học tại một trường tư và hưởng lương rất cao. Cậu được thông báo rất rõ bởi những tiêu chuẩn của tỉnh. Cậu đọc báo Trung Quốc, nghe BBC và VOA qua sóng ngắn radio. Cậu thông minh, năng động và ham tìm hiểu hơn hẳn giới trẻ Trung Quốc nói chung. Cũng có nhiều người như cậu, biết cách nhảy qua tường lửa khi cần. Những người như vậy luôn tìm và đánh giá nguồn tin khác nhau, và họ nhận ra rằng không nguồn nào hoàn hảo. Trước đây Willy dùng cả Google và Baidu, máy tìm kiếm thông dụng nhất tại Trung Quốc.

Willy nói với tôi rằng cậu thấy buồn vì Google đóng cửa, bởi dù sao phiên bản kiểm duyệt vẫn có ích. “Với những người biết ít tiếng Anh, tôi nghĩ đây là một vấn đề lớn,” cậu nói. “Nếu tôi muốn tìm một cụm từ tiếng Anh, tôi luôn dùng Google. Nếu dùng Baidu, nó trả về kết quả mà tôi chẳng cần. Nhưng Google thì khác. Ví dụ, mới đây tôi google ‘Jiang Zemin’ (Giang Trạch Dân) và có hàng đống bài, nhiều trong số đó khá nhạy cảm. Nhưng khi dùng Baidu, tôi không nhận được gì.” Willy tiếp tục, “Nếu Google rút khỏi thị trường Trung Quốc, Baidu sẽ là số một. Không còn cạnh tranh, và điều đó không tốt tí nào. Nếu có cả Baidu và Google, họ sẽ cạnh tranh nhau, dịch vụ sẽ tốt hơn.”

Cậu nói phần lớn bạn và đồng nghiệp cậu không hiểu những vấn đề phía sau vụ việc Google đóng cửa, bởi lí do thực sự chẳng bao giờ được đưa lên báo Trung Quốc. “Vài người nghĩ rằng Google làm gì đó dính tới sex,” Willy nói. “Tôi nghe điều đó từ nhiều người, gồm cả giáo viên trong trường. Anh ta nói Google không kiểm soát được nội dung đồi truỵ và làm chính phủ tức giận. Anh ta là thầy giáo, anh ta được giáo dục, dùng Google rất thường xuyên.” Willy nói những hiểu lầm như vậy rất phổ biến. Tôi cũng nghe điều tương tự khi liên lạc với bạn bè ở các tỉnh khác. Một giảng viên đại học ở Trùng Khánh nói rất thật rằng ông ta không biết tại sao Google bỏ đi. “Vì bản quyền à?” ông ta hỏi. “Hay vì Google là một công ty được chính phủ Mỹ hỗ trợ?”

Lầm lẫn như vậy có nghĩa rằng sẽ khó cho Google để đưa ra một tuyên bố hiệu quả, và còn khó hơn nữa để một công dân Trung Quốc nhận ra vai trò của anh ta trong vùng xám vĩ đại này. Hầu hết họ được học để theo đuổi một mục tiêu hạn hẹp, cố gắng cải thiện cuộc sống mà không bận tâm đến sự đời. Thậm chí như Willy, biết cách chắt lọc thông tin, thường tránh những hoạt động chính trị. Trong suốt một thập kỷ tôi biết cậu ta, chỉ duy nhất một ngoại lệ: cách đây ít năm, cậu fax một thư nặc danh đến tài truyền hình tỉnh để báo cáo việc tuồn đề thi vào cấp 3 của Sở Giáo Dục ra ngoài. Lộ đề thi dẫn tới gian lận trên diện rộng. Nhưng nhờ lá thư của Willy, đài truyền hình thực hiện một phóng sự, châm ngòi bẻ gãy nạn tham nhũng ở hệ thống giáo dục địa phương. Khác với một khoảnh khắc của nghĩa cử cao đẹp, Willy hoàn toàn không liên đới. Tôi không biết liệu điều đó sẽ thay đổi trong tương lai hay không, giống như tôi cũng không biết khi nào hệ thống chính trị Trung Quốc bắt đầu dịch chuyển, hay khi nào chính phủ thả lỏng quản lí thông tin. Nhưng tôi cảm giác rằng tất yếu nó sẽ xảy ra, và ở bất cứ lúc nào, Google có thể sẽ không được định vị tốt để đóng vai trò quan trọng cho cả quá trình.

Là một quyết định mang tính cá nhân, lập trường của Google trước Trung Quốc rất đáng ngưỡng mộ, bởi công ty đã không lấy lợi nhuận làm gốc khi đưa ra một tuyên bố. Và đó là một cách hiệu quả cho Sergey Brin bày tỏ bài học giá trị ông đã học được từ quá khứ ở Liên Xô. Nhưng tuyên bố của Brin dường như không phù hợp lắm với một Trung Quốc hôm nay và đặc biệt là Trung Quốc ngày mai. Nó phản ánh một sự tuyệt vọng thường thấy ở những người nước ngoài duy tâm luôn muốn dẫn đầu đến thời kỳ cải cách. Đến thời điểm hiện nay, rõ ràng thực tế Trung Quốc rất u ám. Trung Quốc đã thể hiện một xu hướng lì lợm chống lại bất cứ mô hình chính trị nào từ nước ngoài. Người ngoài có thể có ảnh hưởng lớn, nhưng lại thường gián tiếp. Người nước ngoài cung cấp những công cụ chính yếu, nhưng người Trung Quốc quyết định sử dụng mô hình nào. Và bây giờ, khi vào internet, một công cụ đã không còn.

Theo The New Yorker

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Phụ đề tiếng Việt bởi LD, duyệt bởi Lôren Đan

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Phụ đề tiếng Việt bởi LD, duyệt bởi Lôren Đan

Đây là thời điểm mà các học giả thường đưa ra phán đoán về năm tiếp theo. Tôi thì quan tâm đến kinh tế quốc tế: tôi dự đoán 2010 sẽ là năm của Trung Quốc. Và không phải chiều hướng tốt.

Thực ra, vấn đề lớn nhất của Trung Quốc là biến đổi khí hậu. Nhưng hôm nay tôi muốn bàn về chính sách tiền tệ.
Trung Quốc dần trở thành một nguồn lực tài chính, thương mại quan trọng. Nhưng họ đã hành động không như nhưng nền kinh tế lớn khác. Thay vào đó, họ theo đuổi một chính sách trọng thương hám lợi, giữ thặng dư thương mại cao một cách nhân tạo. Trong thế giới khủng hoảng hiện nay, nói một cách huỵch toẹt, chính sách đó là sự cướp bóc.

Cụ thể như sau: không như Đôla, Euro hay Yên, giá trị thay đổi tự do, đồng Tệ của Trung Quốc được ấn định bởi chính sách nhà nước vào khoảng 6.8 Tệ ăn một Đôla. Ở tỉ giá này, ngành sản xuất Trung Quốc có một lợi thế chi phí lớn so với các đối thủ khác, dẫn tới con số xuất siêu khổng lồ.

Dưới điều kiện thường, dòng Đôla chảy vào từ phần thặng dư sẽ đẩy giá trị đồng tiền Trung Quốc lên, trừ khi nó bị triệt tiêu bởi khu vực tư nhân theo một cách khác. Trong khi đó, nhà đầu tư tư nhân lại đang cố gắng xâm nhập Trung Quốc, không phải đi ra. Chính phủ Trung Quốc hạn chế dòng vốn chảy vào, thậm chí như mua sạch Đôla và gửi ở nước ngoài, nâng dự trữ ngoại hối tới hơn 2 ngàn tỉ Đôla.

Chính sách trên hẳn sẽ tốt cho liên hợp công nghiệp nhà nước hướng xuất khẩu Trung Quốc, và không có lợi cho người tiêu dùng nước họ. Thế còn chúng ta thì sao?

Trong quá khứ, dự trữ ngoại hối của Trung Quốc phần lớn tìm đến trái phiếu chính phủ Mỹ, gây tranh cãi rằng điều đó ban cho chúng ta một ân huệ bằng cách giữ lãi suất thấp – mặc dù những gì chúng ta đã làm với thứ lãi suất thấp kia chủ yếu là thổi phồng bong bóng bất động sản. Nhưng hiện nay thế giới ngập chìm trong đồng tiền giá rẻ, và đang tìm một lối ra. Lãi suất ngắn hạn gần bằng 0; lãi suất dài hạn cao hơn một ít, chỉ vì nhà đầu tư tin rằng chính sách lãi suất bằng 0 sẽ kết thúc một ngày gần đây. Hành động mua vào trái phiếu của Trung Quốc tạo ra rất ít hay không có sự khác biệt.

Trong khi đó, thặng dư thương mại kia rút hết nhu cầu thiết yếu khỏi nền kinh tế thế giới vốn đang chịu khủng hoảng. Một tính toán nhỏ của tôi cho rằng chỉ vài năm nữa thôi, chủ nghĩa trọng thương Trung Quốc sẽ lấy đi lực lượng lao động Mỹ khoảng 1.4 triệu việc làm.

Người Trung Quốc cố tình không chịu hiểu vấn đề. Ông Hồ Cẩm Đào mới đây gạt bỏ quan ngại của các nước khác: “Một mặt các ông đòi tăng giá đồng Tệ, mặt khác các ông lại sử dụng tất cả các kiểu của chủ nghĩa bảo hộ”. Thật ra, các nước áp dụng (nhẹ nhàng) các giải pháp bảo hộ chính xác là vì Trung Quốc từ chối thả đồng tiền của họ tăng giá. Và các giải pháp ấy là hoàn toàn đúng đắn.

Tôi thường nghe 2 lí do không nên đối đầu Trung Quốc. Tất cả đều không đúng.

Thứ nhất, cho rằng chúng ta không thể đối đầu người Trung Quốc vì họ sẽ trút sự tàn phá lên nền kinh tế Mỹ bằng cách phá giá kho dự trữ Đôla. Điều này hoàn toàn sai, không chỉ vì làm vậy người Trung Quốc sẽ gây ra tổn thất nặng nề lên chính họ. Điểm quan trọng hơn là chính những thế lực làm chủ nghĩa trọng thương Trung Quốc dễ bị tổn thương hiện nay đồng nghĩa với việc Trung Quốc có rất ít hay không có đòn bẩy tài chính.

Xin nhắc lại, thế giới hiện nay ngập chìm trong nguồn vốn giá rẻ. Nếu Trung Quốc bán Đôla, chẳng có lí do gì để nghĩ rằng điều đó sẽ kéo lãi suất của Mỹ lên. Nó có thể sẽ làm yếu Đôla so với các loại tiền khác – điều đó sẽ có lợi, chứ không hề hại, cho khả năng cạnh tranh cũng như việc làm Mỹ. Vì vậy nếu người Trung Quốc phá giá Đôla, chúng ta nên gửi cho họ một thư cảm ơn.

Thứ hai, cho rằng chủ nghĩa bảo hộ luôn là một điều xấu, dù trong bất cứ hoàn cảnh nào. Nếu đó là điều bạn tin tưởng, dù sao đi nữa, bạn đã học Kinh tế 101 sai người rồi – bởi khi thất nghiệp cao và chính phủ không thể phục hồi tình trạng việc làm đầy đủ, những nguyên tắc thông thường không áp dụng được.

Tôi xin trích dẫn từ một công trình cổ điển bởi Paul Samuelson, người ít nhiều đã tạo ra kinh tế học hiện đại: “Với tình trạng việc làm thấp…tất cả phản biện chủ nghĩa trọng thương phá hoại” – nghĩa là, cho rằng các quốc gia hỗ trợ xuất khẩu một cách hiệu quả cướp việc làm từ các nước khác – “hoá ra hợp lí.” Ông tiếp sau đó biện hộ rằng tỉ giá sai lệch một cách liên tục có thể tạo ra “những vấn đề xác thực cho chống chế tự do thương mại (free-trade apologetics).” Câu trả lời tốt nhất cho vấn đề trên chính là đưa tỉ giá hối đoái về lại nơi mà nó phải ở. Nhưng đó chính xác là những gì Trung Quốc từ chối để nó diễn ra.

Điều căn bản nhất chính là chủ nghĩa trọng thương Trung Quốc đang nuôi nấng một vấn đề, và những nạn nhân của chủ nghĩa trọng thương có rất ít thứ để mất từ một cuộc đối đầu thương mại. Vì vậy tôi thúc giục chính phủ Trung Quốc xem xét lại sự bướng bỉnh này. Nếu không, chủ nghĩa bảo hộ nhẹ nhàng mà họ đang than phiền sẽ là sự bắt đầu của những thứ nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Dịch từ New York Times

Bộ tài chính nước này nói họ sẽ phát hành 6 tỉ NDT (879 triệu USD) trái phiếu tại Hong Kong vào 28 tháng 9 tới, nhằm “tăng cường vị thế quốc tế” của đồng tệ và giúp cho các công ty ở Đại Lục huy động vốn từ thị trường trái phiếu bên ngoài lãnh thổ.

“Mặc dù lượng tiền không lớn, nhưng đây là bước phát triển đáng kể trong tiến trình quốc tế hoá của đồng NDT và cả thị trường trái phiếu Hong Kong” – Wensheng Peng, nhà kinh tế tại Barclays Capital nói.

Bắc Kinh đã đi một vài bước trong năm ngoái để khuyến khích việc sử dụng nhiều hơn nữa đồng NDT trong giao dịch quốc tế, bắt đầu quá trình giảm sự phụ thuộc vào đồng Đôla Mỹ. Nhiều quan chức nhà nước cao cấp, kể cả thủ tướng Ôn Gia bảo, đã bày tỏ sự quan ngại rằng giá trị đồng Đôla sẽ giảm, làm xói mòn khoản dự trữ ngoại tệ trị giá 2,100 tỉ đô của Trung Quốc, mà chủ yếu dưới hình thức trái phiếu chính phủ Mỹ.

Bắc Kinh đã ký nhiều thoả thuận từ tháng 12 năm ngoái với Malaysia, Hàn Quốc, Belarus, Indonesia và Argentina, qua đó cho phép nhận đồng NDT thay vì Đôla trong xuất khẩu vào những nước trên.

Vào tháng 7, Trung Quốc bắt đầu thí điểm chương trình mở rộng hiệp ước thanh toán bằng đồng NDT giữa Hong Kong và 5 thành phố tại Đại Lục, bao gồm Quảng Châu và Thượng Hải.

Nhưng việc phát triển thị trường trái phiếu bên ngoài lãnh thổ (offshore bond market) là cốt yếu nếu đồng NDT trở thành đồng tiền toàn cầu, vì nó cung cấp cho các định chế nước ngoài nhiều cách hấp dẫn để giữ đồng Tệ.

Quá trình này cần thời gian, Frederic Neumann, nhà kinh tế khu vực tại HSBC Hong Kong nói, nhưng phát hành trái phiếu chính phủ là một bước quan trọng. Ông nói thị trường trái phiếu chính phủ sẽ giúp xác lập một chuẩn lãi suất phi rủi ro cho các khoản nợ bằng đồng NDT, mở đường cho việc phát hành sau này bởi các công ty Đại Lục.

5 ngân hàng vốn nhà nước, gồm Ngân Hàng Trung Quốc và Ngân Hàng Xây Dựng Trung Quốc, đã phát hành trái phiếu NDT tại Hong Kong từ năm 2007 khi chính phủ bắt đầu cho phép. Đầu năm nay, HSBC trở thành ngân hàng nước ngoài đầu tiên phát hành trái phiếu NDT.

Dịch từ FT

Lĩnh vực sản xuất và chế tạo của Trung Quốc, đến tháng 8 này, đã mở rộng liên tục trong vòng sáu tháng và đạt đến mức cao nhất trong vòng 16 tháng qua, dựa theo official purchasing managers’ index, một dấu hiệu cho thấy rằng nền kinh tế Trung Quốc đang phục hồi một cách mạnh mẽ.

Liên đoàn tổ chức hậu cần và mua sắm (tạm dịch từ The China Federation of Logistics and Purchasing) phát biểu vào thứ ba rằng chỉ số đã đạt đến con số 54 vào tháng trước, tăng từ 53.3 vào tháng 7, nhờ sự tăng cao trong chi tiêu trong ngành công nghiệp nặng.

Một con số trên 50 thể hiện sự mở rộng, và ngược lại, một con số dưới mức 50 thể hiện sự thu hẹp.

“Điều này cho thấy rằng lĩnh vực sản xuất và chế tạo vẫn đang trên đà phát triển, chủ yếu là do các hoạt động mạnh mẽ trong các ngành công nghiệp nặng như xe hơi, thép và gia tăng trong các mặt hàng thương mại,” Ben Simpfendorfer cho biết, một nhà kinh tế học tại RBS.

Chỉ số PMI của HSBC Trung Quốc, cũng tăng cao trong tháng 8 đến 55.1 và đạt đến mức cao nhất trong vòng 16 tháng qua, tăng từ 52.8 vào tháng 7.

Chỉ số PMI cao cho thấy rằng nên kinh tế Trung Quốc sẽ còn tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh, bất chấp sự lo ngại rằng sự chậm lại trong việc cho vay của ngân hàng sẽ làm kìm hãm tốc độ phục hồi kinh tế của Trung Quốc. Mối lo lắng này đã dẫn đến tính bất ổn (tạm dịch từ volatility) cao trong trên sàn chứng khoán Trung Quốc. Sàn chứng khoán Trung Quốc đã rớt 6.7% vào thứ hai, cao nhất trong vòng hơn 1 năm qua. Việc chỉ số Shanghai Composite thình lình rớt 21.8% vào tháng 8 đã đánh dấu sự thua lỗ lớn thứ nhì trong 15 năm qua.

Vào thứ ba, Shanghai Composite nằm phẳng ở mức 2,677.22

“Với … lượng công việc xây dựng đang được thi hành để nâng cao nhu cầu cho các sản phẩm công nghiệp, nhu cầu trong nước đã được nâng lên một cách rõ ràng như đã được thể hiện bởi các cải thiện quan trọng trong sản lượng và các chỉ số đặt hàng, cả hai đều gần đạt điểm cao kỷ lục.” Qu Hongbin cho biết, trưởng ban kinh tế Trung Quốc (tạm dịch từ chief China economist), tại HSBC.

“Hoạt động công nghiệp sẽ tiếp tục phát triển trong những tháng tiếp theo, được lái bởi nhu cầu lớn mạnh trong nước và sự phục hồi trong xuất khẩu,” Jing Ulrich cho biết, trưởng ban cổ phiếu tại JPMorgan Trung Quốc (tạm dịch từ head of China equities of JPMorgan).

Xuất khẩu và chế tạo cũng được mở rộng trong các nước Châu Á khác. Ở Đài Loan, chỉ số PMI (của) HSBC đã liên tục tăng cho đến tháng thứ sáu, từ 53.8 trong tháng 7 lên 55 vào tháng trước. Ở Hàn Quốc, chỉ số này chỉ dậm chân ở mức 53.6 vào tháng 8, cao nhì trong vòng 19 tháng, mặc dù giảm so với 54 vào tháng 7.

Tuần này, Nhật Bản cho biết rằng chỉ số Nomura/JMMA PMI, được điều chỉnh định kỳ theo từng mùa, đã tăng từ 50.4 vào tháng trước đó lên 53.6 vào tháng 8, cao nhất kể từ tháng 11 năm 2006.

Nếu xếp mình vào số những người hoài nghi, hẳn là trước đó tôi đã tuyên bố thắng lợi vào ngay lúc cuộc giằng co tưởng tượng giữa định chế nhà nước-quốc gia có chủ quyền [sovereign nation state] và mớ hổ lốn Brussels [Brussels-led behemoth, ý nói Liên minh châu Âu]. Sức ép của những người ủng hộ sáp nhập [integrationist], dẫn đến việc hình thành một thị trường duy nhất và đồng tiền chung châu Âu, từ lâu đã bị lu mờ.

Nếu như có lúc nào đó khiến họ (các nước châu Âu) sợ thì đó là khả năng họ bị gộp vào một siêu nhà nước liên bang [federal superstate] hơn một thập kỉ trước. Còn với cuộc suy thoái tài chính toàn cầu vừa qua, bất cứ lăn tăn nào về chuyện đó đều sẽ bị xua đi bởi những phản ứng dân tộc chủ nghĩa từ phía Berlin, Paris, và London.

Sự tác hợp Franco-German thần kì một thời giờ đang quá yếu đuối để có thể lèo lái Liên minh, vốn đã mở rộng thành 27 nước. Chiếc loa phóng thanh về sự nổi lên của châu Âu như một siêu cường bên cạnh Mỹ và Trung Quốc đã mất hút theo thực trạng kinh tế yếu kém và vị thế lãnh đạo chính trị thậm chí còn tệ hơn. Phần còn lại của thế giới nhìn vào họ với con mắt khinh miệt (Beijing và Moscow) và thất vọng (chính quyền Barrack Obama ở Washington).

Là một thành viên của đội ngũ pro-European tôi không biết mình nên ủng hộ cho những thắng lợi quan trọng của đế chế châu Âu hay ai oán cho tất cả những cơ hội bị bỏ lỡ. Một nửa thời gian, chiếc cốc đầy một nửa; khoảng còn lại, một nửa vơi đi.

Giữa những thính giả thích thú với ý tưởng rằng sẽ thật diệu kì khi châu Âu mở rộng nhằm giữ được vị thế của mình trong lăng kính quyền lực đang đổi thay từng ngày, tôi sẽ nói về điều bất lợi. Châu Âu đang trở thành một nước đại-Thụy Sĩ của thế kỉ 21: tiện nghi, tự mãn và không muốn tự chinh ra bên ngoài.

Giữa những người hoài nghi mà thời của họ là nửa đầu thế kỉ hai mươi trong việc truy tìm nhằm tái xác lập những khái niệm của thế kỉ 19 về thứ quyền lực không thể chia nhỏ, tôi sẽ nhắc đến nhiều thắng lợi của Liên minh. Không khó để nhận ra chúng. Sự hòa bình và phân chia của cải hậu thế chiến thứ hai, sự cố thủ của nền dân chủ ở trung và đông Âu thời hậu xô viết hiện diện như là những thành tựu quan trọng đích thực.

Điều đó cho thấy, việc đánh giá tự thân châu lục này dễ dàng rơi vào cảm giác chán nản. Thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch địa chính trị to lớn chưa từng thấy trong thế kỉ vừa qua. Quyền lực đang dịch chuyển từ tây sang đông. Những thể chế và luật lệ quốc tế mà châu Âu dựa vào nhằm giữ vững an ninh và thịnh vượng đang gặp những sức ép. Và châu Âu có vẻ tự mình lép vế trong cuộc tranh luận.

Europe in the slow lane (@Financial Times)

Charles Grant, giám đốc trung tâm về European Reform đặt tại London, đã chỉ rõ trường hợp bi quan này. Ngài Grant là một người ủng hộ vị thế châu Âu. Nhưng tiêu đề bài luận gần đây đã nói lên tâm trạng của ông hiện giờ: “Is Europe doomed to fail as a power?”

Một thập kỉ trước và trước nữa, EU có thể được nhắc đến bên cạnh Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và có lẽ một hay hai nước khác như là một nhân tố lập nên một trật tự thế giới mới. Còn giờ đây, khi trao đổi với những nhà lập chính sách của Trung Quốc, Nga hay Ấn Độ, Ngài Grant thấy được sự coi thường trong cách nhìn của họ về sự ảnh hưởng của châu Âu.

Liên minh [châu Âu] vẫn có thể có những đòi hỏi, dù được xem là “phân cực, chậm tiến và được tổ chức kém”. Ngài Obama đã có những niềm hy vọng to lớn về châu Âu như là một đối tác trong nỗ lực của ông nhằm tái lập mối quan hệ của phương tây [tức nước Mỹ, ở tây bán cầu - ND] với phần còn lại của thế giới. Nhưng vị tổng thống nước Mỹ đang nhanh chóng nhận ra sự đặng đừng của Liên minh và điều chỉnh chính sách ngoại giao và quốc phòng.

Canh bạc giờ đây trở nên đáng chú ý. Sẽ là cliché nếu nói rằng chúng ta đang di chuyển nhanh chóng sang một thế giới đa cực mà ở đó trọng lượng của phương tây trong việc định đoạt các sự kiện sẽ thu nhỏ dần. Trong môi trường đó, những quốc gia cỡ trung của châu Âu sẽ có nhiều thứ để mất hơn ai hết nếu như có bất kì sự hỏng hóc nào trong hệ thống dựa trên những luật lệ. Ngay cả những quốc gia mạnh nhất của châu lục này cũng không thể lựa chọn việc tự đi một mình.

Nhưng như Ngài Grant đã nói, những chính phủ châu Âu sẽ quan tâm đến việc gìn giữ những bản sắc của quyền lực [totems of power] – việc được chia một số ghế thừa thãi trong những tổ chức toàn cầu – hơn là tìm cách thiết kế kiến trúc của một trật tự mới.

Một nguy cơ thấy rõ là việc Mỹ và Trung Quốc sẽ qua mặt châu Âu bằng việc lập ra G2. Ta có thể thấy điều đó xảy ra trong vấn đề thay đổi khí hậu. Tất cả những ghế của châu Âu trong G8, IMF hay tương tự rồi sẽ thành thứ bù nhìn mất giá trị. Bên cạnh đó là nguy cơ lớn hơn rằng trật tự đa cực đang nổi lên sẽ dựa trên quyền lực thay vì luật lệ.

Ngài Grant hiểu rằng còn một khía cạnh khác của câu chuyện. Châu Âu vẫn giữ một “quyền lực xốp” [soft power] đáng kể – bắt nguồn từ sức mạnh kinh tế mạnh mẽ, những giá trị và sự ổn định chính trị của nó. Nếu như châu Âu đã thất bại trong việc dựng lên những chính sách chung đối với Trung Quốc hay Ấn độ, thì họ lại có đóng góp đáng kể, nhiều khi người ta không nhận thấy, cho việc đảm bảo hòa bình và ổn định trên thế giới.

Robert Cooper, nhà chiến lược cho những vấn đề quốc tế của EU, với sự phân minh đáng phục phê bình Ngài Grant trong một tiểu luận của ông. Tuy là chẳng thay đổi gì nhiều, EU của hôm nay là một bước tiến lớn lao so với những gì trước kia. Những ai phản đối điều này có thể nhìn lại sự thất bại tăm tối của châu Âu trong thập niên 1990 khi đối mặt sự chia rẽ của Yugoslavia.

Ngài Cooper cũng chỉ ra một lỗi chung trong việc đánh giá châu Âu bởi những kì vọng không thực tế. EU chưa bao giờ định nổi lên như một quốc gia duy nhất, bởi vậy không nên so nó với Mỹ hay Trung Quốc. Ngài Cooper nói: “Tham vọng của EU không thể lớn hơn toàn bộ tham vọng của những quốc gia thành viên, và họ không phải lúc nào cũng tham vọng.”

Nhưng theo tôi nếu vậy thì có vấn đề thế này. Tôi không thể tìm ra một giai đoạn nào trong lịch sử gần đây mà người châu Âu chú trọng đến việc đặt ra tham vọng về thế giới cho chính họ. Mặc dù giờ đây thì nó có mang dáng vẻ tiện nghi đấy, nhưng trong tương lai người châu Âu sẽ nhận ra rằng việc đi trong một lane chậm hơn sẽ chẳng hứa hẹn một điều gì cả, ngoại trừ sự nhàn rỗi.

Philip Stephens

Dịch từ Financial Times

Có lẽ trong làng hạt nhân, nếu nhất nhì là Nga và Hoa Kỳ, thì có lẽ vị trí thứ ba sẽ là Pháp. Và cho đến ngày hôm nay, sau 40 năm kể từ khi 210 cuộc thử nghiệm hạt nhân được cho tiến hành, Pháp mới chuẩn bị để bồi thường cho các nạn nhân của bụi phóng xạ. Pháp đã cho tiến hành thử nghiệm hạt nhân 17 lần ở Sahara và 193 lần ở French Polynesia*.

Sáng sớm ngày 13 tháng 2 năm 1960, vài nghìn quân nhân Pháp tập trung ở Sahara Angêri để chứng kiến “Gerboise Bleue”, tạm dịch là “Con chuột cống sa mạc màu xanh dương”, một vụ nổ hạt nhân khí quyển mạnh gấp bốn lần quả bom thả vào Hiroshima. Đây cũng chính là thời điểm mà Pháp đạt được loại “vũ khí hạt nhân để ngăn chặn” trong sự vui sướng của tổng thống Pháp lúc bấy giờ, Charles de Gaulle.

Cuộc thử nghiệm đã đặt những người tham gia cùng dân cư lân cận vào hoàn cảnh có khả năng cao nhiễm phóng xạ chết người. Cả hai nhóm người đều đã khẳng định rằng họ đã có các vần đề từ sức khỏe, từ các trường hợp ung thư ác tính cho đến các trường hợp về tim mạch. Tuy nhiên, tính bí mật của các vụ thử nghiệm hạt nhân cũng như sự thiếu sót trong việc chứng minh một cách khoa học về mối tương quan giữa phóng xạ và các bệnh tật – mà thường chỉ xuất hiện triệu chứng hàng chục năm sau – đã đem lại nhiều khó khăn trong việc đòi hỏi tiền bồi thường.

Bây giờ, khi hàng loạt những người quân nhân cũ đã chết hoặc đang chết, chính phủ Pháp mới bắt đầu lôi từ hóa đơn ra để thanh toán các nhu cầu. Từ trước đến giờ, trong số các cường quốc hạt nhân trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh, trong đó có Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Pháp đi đôi cùng người bạn của mình là Anh đã từ chối trách nhiệm về hậu quả về sức khỏe của những người đã tham gia trong các cuộc thử nghiệm.

Chính phủ Hoa Kỳ đã trả tiền bồi thường cho các quân nhân bị ảnh hưởng bởi các cuộc thử nghiệm hạt nhân, ngoài ra cũng đã có chương trình $48 triệu bồi thường cho các cư dân vùng đảo san hô ở Marshal Islands; Chính phủ Nga đã thông qua nghị định vào năm 2004 cho việc hỗ trợ y tế và bồi thường bằng các khoản tiền nhỏ hàng tháng cho những người tham gia thử nghiệm hạt nhân; Kazakhstan thuộc Liên Bang Xô Viết cũ cũng đã trả các khoản bồi thường cho các cư dân; Có tiếng đồn rằng Trung Quốc đang tiến hành một chương trình bí mật để bồi thường cho các nạn nhân hạt nhân, nhưng chính phủ Trung Quốc đã tránh công khai về vấn đề này; Anh Quốc vẫn một mực khẳng định rằng không có bằng chứng gì cho thấy những người tham gia thử nghiệm hạt nhân có dấu hiệu bệnh tật bất thường.

[*Nên có lẽ mới có nội dung của bộ phim Godzilla (1998)]

Dịch từ báo điện tử NYTimes

Tôi được biết tin về việc Bắc Triều Tiên thử vũ khí hạt nhân vào ngày 25 tháng 5 khi đang đi thăm bán đảo phi quân sự của Hàn Quốc. Tôi được mời đến dự lễ khánh thành một chiếc chuông hòa bình trên vĩ tuyến thứ 38 – là ranh giới ngừng bắn giữa Bắc và Nam Triều Tiên kể từ năm 1953.

Tại cuộc họp báo sáng hôm đó và trong các cuộc thảo luận riêng của tôi, sự kiện này cố nhiên trở thành tin tức then chốt của các buổi họp và các chương trình nghị sự.

Lắng nghe một số người Hàn Quốc, tôi cảm nhận được mối quan tâm lo lắng của họ đến an ninh trong nước, cũng như đến tình hình ở Bắc Triều Tiên. Tôi hiểu được mối đồng cảm sâu sắc và chân thành của họ đối với những người đồng bào ở phía bên kia của giới tuyến và mong muốn không nguôi của họ về một Triều Tiên/Hàn Quốc thống nhất Bắc Nam.

Không hề có tình trạng hoang mang nào cả. Ngược lại, cảm xúc lại dâng cao, và mọi người mà tôi đã nói chuyện cùng đều lo âu, tự hỏi rằng chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Chỉ vài tháng trước, dường như các sự kiện đã rẽ theo một ngả đường khác. Vào tháng 2 năm 2007, Bắc Triều Tiên đã đồng ý đóng cửa các lò phản ứng hạt nhân chính tại Yongbuon. Vào tháng 6 năm 2008, lò phản ứng đã được cho ngừng hoạt động một phần nào, và các kênh truyền hình khắp nơi đã phát các hình ảnh việc tháo gỡ tháp làm lạnh của lò phản ứng.

Bắc Triều Tiên đã trao cho Hoa Kỳ và Trung Quốc không ít hơn 18,000 trang giấy tờ về quá trình hoạt động của chương trình hạt nhân kể từ năm 1990. Các thanh tra Liên Hiệp Quốc cũng được cho phép tiếp cận các cơ sở hạt nhân. Viễn cảnh về một bán đảo Hàn Quốc không hạt nhân càng trở nên thực tế hơn bao giờ hết.

Sau đó, bỗng nhiên, một bước ngoặt hình chữ U đến vào cuối năm trước. Các thanh tra bị tước quyền và việc tháo gỡ lò phản ứng hạt nhân bị hoãn lại. Mùa xuân năm nay, Bắc Triều Tiên đã rút khỏi các cuộc đàm phán 6 bên giữa Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nga, Nhât Bản và Hàn Quốc. Bây giờ, Băc Triều Tiên đã tiến hành thử nghiệm vũ khí hạt nhân lần thứ hai – lần thử nghiệm đầu tiên diễn ra vào tháng 10 năm 2006 – và có ít nhất 6 tên lửa cũng đã được phóng thử nghiệm trong vòng ít hơn một tuần.

Các nhà ngoại giao và các chuyên gia có những ý kiến khác nhau về mục đích cũng như nguyên nhân của bước ngoặt này. Một số người cho rằng các hành động này của Bắc Triều Tiên là phi lý; những người khác thì xem đây là một sự nỗ lực nhằm gia tăng áp lực lên cộng đồng quốc tế để được nhận thêm viện trợ; tuy nhiên cũng có người cho rằng cuộc đấu tranh cho ngôi kế vị đang nóng lên. Ở Hàn Quốc, một số người tin tưởng rằng cách ứng xử cứng rắn hơn của vị tống thống mới đối với Bắc Triều Tiên đã phản tác dụng.

Chúng ta phải suy xét một cách đứng đắn về sự kiện này. Trong việc cân nhắc lại hoàn cảnh hiện giờ, chúng ta phải nhìn nhận mục đích một cách rõ ràng: Đó là phải tìm một phương pháp kết nối lại các cuộc đối thoại ngoại giao và chính trị, đặc biệt là các cuộc đàm phán sáu bên. Nên chống lại những lời kêu gọi chuyển sang con đường vũ trang.

Những lời kêu gọi này đã được nghe tại Nhật Bản, nơi mà việc thử nghiệm vũ khí hạt nhân của Bắc Triều Tiên đã đem lại một con bài mới cho những người ủng hộ việc tái trang bị vũ trang ở Nhật Bản để đặt lên bàn đánh. Một phát ngôn viên của Bộ Trưởng Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ, Wallace Gregson, cũng đã phát biểu rằng Hoa Kỳ sẵn sang giúp đỡ Nhật Bản chuẩn bị cho khả năng tấn công các căn cứ của địch. Thậm chí, điều cấm kỵ nhất của Nhật Bản sau chiến tranh – sở hữu vũ khí hạt nhân – có thể đang lâm vào hoành cảnh hiểm nghèo.

Những bước tiến như vậy chỉ làm cho hoàn cảnh thêm tồi tệ. Bắc Triều Tiên sẽ bị đẩy đến với những hành động hấp tấp hơn nữa và sẽ phá hoại cái nhìn chung của thế giới về các cuộc thử nghiệm hạt nhân, như đã được đề cập một cách cứng rắn trong bản tuyến bố của Hội Đồng An Ninh Liên Hiệp Quốc.

Hội Đồng An Ninh đang tiến hành sáng lập các bước tiến cụ thể để tăng cường lập trường cứng rắn của các thành viên của Hội Đồng. Hỗn hợp những biện pháp nào là đúng trong hoàn cảnh này? Tất nhiên là phải cho Bắc Triều Tiên biết rằng cách hành xử của họ sẽ có hậu quả. Nhưng đối với những ai đặt hy vọng vào sự trừng phạt khắc nghiệt hơn nên nhớ đến hai điều. Đầu tiên, không được để những người dân chịu khổ ở Bắc Triều Tiên trở thành con tin của vấn đế hạt nhân. Thứ hai, sự đổ vỡ của một bang hạt nhân có thể dẫn đến hiểm họa khôn lường.

Chúng ta phải tìm chìa khóa mở cánh cửa đến với một sự hòa giải chính trị. Chủ yếu sẽ phụ thuộc nhiều và các thành viên của các cuộc đàm phán sáu bên, những người mà vẫn có các nguồn liên lạc và tầm ảnh hưởng với Bắc Triều Tiên. Trung Quốc vẫn giữ mối quan hệ với cả chính phủ và đảng của Băc Triều Tiên và là nguồn cung cấp viện trợ kinh tế quang trọng. Trung Quốc có quyền và lý do để nói với Pyongyang rằng tiếp tục đi theo con đường hiện giờ sẽ dẫn đến một sự đổ vỡ nặng nề. Trung Quốc cũng có thể đặt câu hỏi mà chính Băc Triều Tiên hay sử dụng để thanh minh các hoạt động hạt nhân của mình: “Mối đe dọa đến chủ quyền đất nước” đâu rồi?

Tin tức gần đây mang tính chất rất đáng báo động. Bắc Triều Tiên nói rằng họ không còn xem mình bị ràng buộc bởi sự thỏa thuận ngừng bắn mà đã chấm dứt cuộc chiến giữ bắc và nam Triều Tiên. Bắc Triều Tiên đã phóng ít nhất 6 quả tên lửa ngay sau khi thử nghiệm xong vũ khí hạt nhân thứ hai. Cũng có thể Bắc Triều Tiên đang chuẩn bị cho việc thử nghiệm tên lửa xuyên lục địa. Quân lính của Hoa Kỳ và Hàn Quốc đã được đặt trong tình trạng báo động cao trong vòng ba năm nay. Đối phó với vấn đề này với lo-gic tương tự như trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh có thể sẽ khiến chúng ta trượt dốc, cùng với những hậu quả khôn lường.

Nghệ thuật của chính trị là không biến một vấn đề thành một mối đe dọa và một mối đe dọa thành một cuộc xung đột vũ trang. Điều này càng trở nên rõ ràng khi đến thăm các vùng và nói chuyện với những người bị trực tiếp ảnh hưởng bởi hoàn cảnh hiện giờ. Họ hoàn toàn đúng khi nói rằng chúng ta không nên để yên một viên gạch nào cho đến khi chúng ta quay lại bàn đàm phán – một viên mà, một ngày nào đó, có thể sẽ giải quyết vấn đề này cũng như các vấn đề khác trong vùng.

*Mikhail Gorbachev, lãnh tụ cuối cùng của Liên Bang Xô Viết, hiện giờ là chủ tịch của International Foundation for Socio-Economic and Political Studies ở Moscva.

Prisoner of the State: The Secret Journal of Premier Zhao Ziyang

Triệu Tử Dương (Zhao Ziyang) là một trong những nhà kiến trúc quan trọng nhất của công cuộc phát triển kinh tế vượt bậc của Trung Quốc. Từng là tổng bí thư Đảng CSTQ (1987-1989) và thủ tướng TQ (1983-1987), cuộc đời ông gắn liền với những sóng gió chính trường của một thời kì thanh trừng nội bộ đầy rối ren trong giới lãnh đạo chóp bu của nước này. Sau sự kiện Thiên An Môn năm 1989, ông bị xem là cái gai trong mắt phe Lý Bằng (Li Peng) và bị hạ bệ không lâu sau đó, trải qua mười sáu năm bị giam lỏng tại gia cho đến khi mất năm 2005. Hai mươi năm sau sự kiện Thiên An Môn, cuốn hồi kí của ông vừa được xuất bản tuần trước đã hé lộ nhiều bí mật về chính trường Trung Quốc những năm ông còn tại vị và cả sau này, đồng thời chửi xéo giới lãnh đạo Trung Quốc hiện tại khi ông đề cao phương Tây.

Trong hồi kì của mình, ông thừa nhận là đã có sự chia rẽ sâu sắc, thậm chí thù địch, giữa phe “cải cách” và phe “bảo thủ” trong thời gian giới sinh viên biểu tình tại quảng trường Thiên An Môn. Đặng Tiểu Bình, người có quyền lực nhất nước này vào lúc ấy, sau khi nghe quan điểm ôn hòa của Triệu vẫn giữ ý định dùng vũ lực. Không cần đến biểu quyết trong Ban thường trực Bộ chính trị, Đặng ban bố thiết quân luật. Quận đội được điều đến. Đêm ngày 3 và ngày 4 tháng Sáu, xe tăng ùn ùn kéo vào trung tâm Bắc Kinh, tiến về quảng trường Thiên An Môn nơi những người chống đối tụ tập ngày càng đông sau cái chết của Hồ Diệu Bang (Hu Yaobang). Quân lính nổ súng vào sinh viên làm hàng nghìn người chết và bị thương, gây rúng động trên thế giới. Chính sự kiện này đã kéo đất nước Trung Quốc lùi về sau hàng thập kỉ trong nỗ lực xích lại gần phần còn lại của thế giới.

Triệu là một trong những người kêu gọi chính phủ TQ phơi bày những bí mật về cuộc thảm sát này, vốn bị bưng bít bấy lâu nay, để thể hiện tinh thần hòa giải và đúng lễ nghi với những người đã bị giết. Nhiều người trẻ thậm chí còn không biết gì về ông và sự kiện này, cũng như thời kì Cách mạng Văn hóa, bởi sự kiểm duyệt sát sao về văn hóa và internet tại TQ. Và hẳn nhiên là họ không biết đến lời truyền miệng nổi tiếng “muốn có ăn, đến gặp ông Tử Dương”. Cuốn hồi kí dựa trên những băng ghi âm mà ông thu trong vòng hai năm và tìm cách phân tán đến tay những người bạn đáng tin cậy của mình để sau này thu thập lại. “Bằng việc giữ vững quan điểm bảo vệ giới sinh viên chống đối và phản đối quyết định dùng vũ lực, tôi đã biết những hậu quả về sau này mà mình phải gánh chịu”, Triệu kể.

Triệu Tử Dương là người khởi xướng công cuộc đổi mới kinh tế của TQ. “Lý do tôiquan tâm sâu sắc đến việc cải cách kinh tế và tìm cách thực hiện công cuộc đổi mới đó là bởi vì tôi kiên quyết nhổ tận gốc rễ căn bệnh của hệ thống kinh tế TQ. Không hiểu rõ những khiếm khuyết của hệ thống này, tôi đã không thể có một thôi thúc cải cách đến vậy. Dĩ nhiên, những hiểu biết trước nhất của tôi về việc làm thế nào thực hiện cải cách cũng nông cạn và tù mù lắm. Nhiều biện pháp tôi đề ra chỉ có tác dụng làm căn bệnh thuyên giảm, chứ không thể chữa tận gốc rễ.” Đó là những dòng ông kể về suy nghĩ của mình khi còn làm lãnh đạo Tứ Xuyên, một tỉnh đông đúc phía tây. “Nhận thức sâu sắc nhất của tôi về việc triệt tận gốc những khiếm khuyết của nền kinh tế Trung Quốc là cả hệ thống phải chuyển sang nền kinhtế thị trường, và vấn đề về quyền sở hữu đất đai phải được giải quyết. Điều đó chỉ có thể đạt được qua thực tiễn, qua rất nhiều bước thử-sai.”

“Cảm giác chung của tôi khi đó chỉ là tính hiệu quả phải được nâng lên”, Triệu nói. “Đó là nguyên tắc để định hướng sự vận hành của thị trường mở cửa. Sau khi tôi đến Bắc Kinh làm việc, nguyên  tắc ấy của tôi về chính sách kinh tế không phải là nhằm đẩy cao các chỉ số sản xuất hay tập trung vào phát triển kinh tế mà là tìm ra con đường cho người dân TQ nhận được sự đền đáp cụ thể cho sức lao động của họ,” ông nói tiếp. “Đó là xuất phát điểm của tôi. Tỉ lệ tăng trưởng 2 đến 3 phần trăm đã được xem là thần kì ở các nước tư bản phát triển, nhưng trong khi đó mặc dù nền kinh tế chúng ta tăng trưởng 10 phần trăm, mức sống của người dân vẫn không được cải thiện.”

Thời gian qua dưới sự cầm quyền của những nhà lãnh đạo bảo thù, lối đi đó của Triệu Tử Dương bắt đầu bị chệch đi và méo mó, đôi lúc còn theo một hướng khác. Một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay của TQ là những doanh nghiệp quốc doanh thống trị những khu vực trọng yếu như ngân hàng, vận tải và truyền thông. Hiện cũng chưa có sự tách biệt giữa chính trị và hệ thống luật pháp ở TQ. Điều đó là then chốt cho việc xây dựng bộ máy tư pháp độc lập cũng như tăng sự tin tưởng của nhà đầu tư nước ngoài.

Sự phát triển nhanh chóng trong thập kỉ vừa qua đã làm chậm bước đổi mới kinh tế khi tầng lớp trung lưu giàu có ngày càng gia tăng. Và cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay càng củng cố thêm niềm tin của giới lãnh đạo bảo thủ. Hãy nhìn vào sự gục ngã của hệ thống phương Tây, tại sao phải học tập theo nó? Dường như tồn tại một cách nghĩ hằn sâu ở TQ rằng cuộc khủng hoảng vừa qua hoàn toàn do lỗi của phương Tây, không cần biết đến việc TQ đã tìm cách hạ tỉ giá xuống, theo chủ nghĩa bảo hộ và làm trầm trọng thêm mất sự cân đối mậu dịch. TQ đã may mắn khi tái vốn hóa những ngân hàng nước này bị sụp đổ trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997.

Lịch sử đã chỉ cho chúng ta thấy rằng đổi mới kinh tế và cải cách chính trị không bao giờ tách lời, và Triệu cũng đi đến kết luận như vậy. “Có thể trong tương lai một hệ thống chính trị tiến bộ hơn nền dân chủ nghị viện sẽ xuất hiện,” Triệu nói. “Nhưng đó là chuyện của tương lai. Còn bây giờ thì chưa.” Và ông cho rằng một hệ thống chính trị nếu không phải là dân chủ nghị viện sẽ dẫn đến cảnh hiện đang diễn ra ở nhiều nước đang phát triển, trong đó có TQ: sự thương nghiệp hóa quyền lực, nạn tham nhũng nặng nề và một xã hội phân cực giàu nghèo sâu sắc.

Giới lãnh đạo của TQ, từng hưởng lợi nhiều từ công cuộc cải cách của Triệu Tử Dương, nên lưu ý đến những lời của một người  đã bị họ hạ bệ. Họ nên nhìn vào sự thiếu hiệu quả của hệ thống và từng bước, dù là khó khân nhưng cần thiết, xóa bỏ chúng đi nếu muốn tạo một nền tảng vững chắc cho những bước phát triển kinh tế tiếp theo và có lẽ còn là sự sống còn của chế độ.