Trong New York Review of Books số này, José Manuel Prieto cũng viết về bài thơ này, Epigram against Stalin. Ông không đề cập đến cuốn sách của Robert Littell mà chỉ kể về việc dịch bài thơ sang tiếng Tây Ban Nha, đồng thời phân tích về ngữ nghĩa của mười sáu dòng thơ mà một nhà phê bình cho là “bài thơ mang tính chính trị quan trọng nhất thế kỉ hai mươi”. Bài viết của Prieto có khá nhiều câu chuyện có thật và giai thoại, về Mandelstam, những người bạn của ông, và cả về Stalin cùng những người thân cận. Theo Prieto, không giống như thi phẩm của Joseph Brodsky mà ông đã dịch, thơ của Mandelstam “cô đặc một cách lôi cuốn”, “không lan man rời rạc”, và “dường như không thể diễn giải được những cung bậc âm vang của nó, hay độ giàu của hình ảnh sang một ngôn ngữ khác [tiếng Tây ban Nha]”. Giàu hình ảnh như thế nào thì tác giả đã phân tích rất rõ trong bài của mình.

Theo Prieto, không chỉ một lần Mandelstam đã đọc bài epigram đó cho bạn mình. Lần đầu (mùa đông 1933?), Mandelstam đọc bài thơ cho riêng Pasternak, vốn luôn là người thận trọng hơn và tinh nhanh hơn trong cả hai. Pasternak phản ứng ngay lập tức: “Những gì mà cậu vừa ngâm cho tôi nghe không có chút liên quan gì đến văn chương hay thơ ca cả. Đó không phải một thi phẩm, mà là một trò tự sát mà tôi không hề tán thành và cũng không muốn can dự vào một chút nào cả. Cậu chưa hề ngâm cho tôi nghe cái gì nhé, và tôi chưa từng nghe thấy gì, và tôi van cậu đừng có ngâm nó cho bất kì ai khác nữa.” Tuy nhiên nhà thơ vẫn bỏ ngoài tai. Emma Gerstein, một người rất thân cận với cả Pasternak và Mandelstam, trong quyển Hồi ức của bà, có nhắc về một lần nghe Mandelstam ngâm bài này, và lần ấy còn có cả Lev, con trai Gumilyov (chồng đầu tiên của Akhmatova).

Thực ra, khi phạm phải một điều “phạm húy” tày trời như vậy, Mandelstam không bị đẩy vào một kết cục tối tệ nhất ngay, mà còn trải qua bốn năm thăng trầm, từ tháng năm 1934 khi ông bị bắt lần đầu tiên sau khi bài thơ lọt ra ngoài, cho đến lần bị bắt cuối cùng ở nhà điều dưỡng ở Samatikha vào tháng năm 1938 và sau đó mất vì đột quỵ ở trại trung chuyển gần Vladivostok vào tháng mười hai năm đó, bốn năm đã được miêu tả không thể sống động hơn trong quyển hồi kí đầu tiên, Hope Against Hope, của vợ ông, Nadezhda. Sự nới giãn đó là nhờ việc can thiệp ngay từ đầu của Bukharin bạn ông, lúc đó vẫn còn chút quyền lực ở điện Kremlin, tuy sau này bị thanh trừng, và cả Pasternak. Đó còn là nhờ nỗ lực cứu vớt trễ muộn của chính Mandelstam nhằm cứu lấy vợ và chính bản thân, bằng bài thơ Ca ngợi Stalin, trong đó có câu “Tôi sẽ không gọi ngài bằng Stalin, mà bằng [cái tên trìu mến] Yagashvili.” Đó cũng tương tự như cách Bulgakov, sau cùng, đã viết vở kịch, mang tên Batum, về người anh hùng trẻ tuổi Yugashvili thời tiền cách mạng ở Baku.

Tuy vậy, nỗ lực trong vô vọng của Mandelstam không cứu ông thoát khỏi cảnh bị đày đi lao động khổ sai, và mất trong cái rét và cái khổ khắc nghiệt ở gulag miền viễn đông. Ngay cả Nadezhda sau đó cũng không tránh khỏi việc bị truy lùng bởi NKVD và phải sống một cuộc đời nay đây mai đó cho đến khi Stalin mất. Trong đoạn kết quyển hồi kí thứ hai, Hope Abandoned, bà kể rằng ngay cả đến những năm sáu mươi của cuộc đời, bà vẫn hay nằm mơ, rằng nghe thấy tiếng xe tải ở ngoài sân và tiếng Mandelstam vang lên, “Dậy ngay, lần này chúng đến để bắt em đấy… Anh thì không còn ở đây nữa”, và bà trả lời ông, cũng trong mơ, “Anh không còn ở đây, thì em không còn thiết gì nữa.” Và theo bà, “vào thời gian tôi có giấc mơ ấy, thơ của M. [Mandelstam] đã được in [ở Mỹ]. Giờ thì, không gì có thể hủy diệt chúng được nữa, và bởi vậy, tôi cảm thấy hoàn toàn tự do, tự do tuyệt đối, và tôi đã có thể thở phào nhẹ nhõm. Có bao nhiêu người có thể thấu hiểu được niềm vui sướng khi được thở nhẹ nhõm, dù chỉ một lần trước khi chết?”

- Sau khi đọc bài này thì tớ mới biết Charles Darwin và Abraham Lincoln sinh cùng ngày: 12 tháng Hai, 1809. Hồi trước nhân kỉ niệm 200 năm ngày sinh Darwin, tờ NYTimes có chạy loạt bài điểm sách về ông này còn Lincoln thì ít thấy nhắc đến. Adam Gopnick trong Angels and Ages: A Short Book About Darwin, Lincoln, and Modern Life nói đến sự trùng hợp trong ngày sinh để nhấn mạnh hai ông này đều là “nhà tiên tri của nền văn minh tự do”: một người cứu Hợp chúng quốc khỏi sự sụp đổ và làm thay đổi lịch sử, người kia thì “phát triển ý tưởng khoa học quan trong nhất về sự sống trên hành tinh chúng ta”.

- Những ai quan tâm đến KGB và các bí mật tình báo thời kì Thế chiến II và Chiến tranh lạnh nên tìm đọc cuốn Spies: The Rise and Fall of the KGB in America của John Earl Haynes, Harvey Klehr và Alexander Vassiliev. Hai tác giả đầu đã có nhiều cuốn liên quan đến đề tài này. Nhưng sự đóng góp của Vassiliev, cựu nhân viên KGB những năm 1980, đã làm phong phú thêm nguồn tư liệu. Câu chuyện về đồng tác giả Vassiliev trong lời giới thiệu cuốn sách cũng khá thú vị. Khi USSR sụp đổ, ông ngưng công tác ở KGB và chuyển qua làm báo nhưng mối liên hệ cũ với KGB khiến những cựu nhân viên của SVR (Sluzhba Vneshney Razvedki – Cơ quan tình báo nước ngoài, hậu thân của KGB) cần đến ông. Có vẻ như họ muốn đánh bóng tên tuổi và kiếm bộn tiền từ việc xuất bản các tài liệu bí mật trước đây cho phương Tây.

Vassiliev được thuê để viết một cuốn sách về hoạt động gián điệp của Liên Xô tại Hoa Kỳ cùng với Allen Weinstein, sử gia người Mỹ. Cuốn sách xuất bản năm 1991 dưới tiêu đề The Haunted Wood. Mặc dù cuốn sách gây được tiếng vang nhưng nó lại là gánh nặng làm cản trở sự nghiệp của Vassiliev và ông rời nước Nga. Cuối cùng ông cộng tác với Haynes và Klehr, chia sẻ với họ những tài liệu về KGB và tên thật của nhiều nhân vật mà ông đã không tiết lộ với Weinstein. Các tài liệu của Vassiliev, gồm bản viết tay và bản dịch, có thể đọc ở đây. Trang này có nhiều thứ hay ho phết.

Cũng trong cuốn Spies này có tiết lộ thêm nhiều chuyên về J. Robert Oppenheimer, người điều hành dự án Manhattan và được xem là “Cha đẻ của Bom A”. Vào những năm 1950 khi tài liệu về bom nguyên tử bị lọt ra ngoài, Oppenheier bị tình nghi là đã bán tài liệu cho Liên Xô vì trước đây ông từng bí mật là thành viên của Communist Party (Mỹ) ít nhất là cho đến năm 1941. Tuy vậy, theo các tác giả (với các chứng cứ được biết đến bây giờ), mặc dù KGB từng nhiều lần thuyết phục nhưng Oppenheimer vẫn không cộng tác. Trong số nhiều nhà khoa học đã chuyển tài liệu cho Liên Xô có nhà vật lý Klaus Fuchs, được xác nhận là gián điệp, và Russell McNutt. Các tác giả kết luận: mặc dù Oppenheimer không thành thật về cuộc đời chính trị của mình nhưng ông không bán những bí mật về bom nguyên tử cho Liên Xô.

- Về creative writing, The New Yorker đã mở cuộc thăm dò. Kết quả là phần lớn độc giả hài lòng với các chương trình MFA.