Oakes xứng đáng nhận được tán thưởng cho việc làm rõ tư tưởng của Lincoln về vấn đề sắc tộc và nô lệ bằng cách đặt quá trình nhận thức của Lincoln vào một diễn tiến thời gian. Từ năm 1837, khi còn phục vụ cho cơ quan lập pháp bang Illinois, Lincoln đã lên án cái thể chế phân biệt ấy. Ông tin rằng chế độ nô lệ là hủ bại và nguy hiểm, một ung nhọt trong thể trạng chính trị. Sau khi nước Mỹ đánh bại Mexico năm 1848 và giành phần đất đai rộng lớn ở phương Tây, Lincoln một mực cho rằng không nên để cho chế độ nô lệ lan rộng. Cũng vào thời gian đó, ông tranh cãi rằng chính phủ liên bang không có quyền điều chỉnh tình trạng nô lệ ở nơi nó đang hiện hữu. Mặc dù vậy, đến cuối những năm 1850 Lincoln bắt đầu lo lắng rằng tầng lớp chủ nô hung hãn đang gia tăng sẽ là một nguy cơ cho sự sinh tồn của đất nước. Trong bài diễn văn House Divided, Lincoln đã nhắc lại vụ việc về đạo luật Kansas-Nebraska và phán quyết bất lợi của Tòa án tối cao cho Dred Scott. Tuy vậy, ông vẫn ủng hộ chính sách thực dân hóa, cho rằng sau khi bãi bỏ tình trạng nô lệ, những người được tự do nên trở về châu Phi. Như Oakes viết, “Ông cho phép sự phân biệt sắc tộc bởi đó là điều hầu hết người da trắng muốn”. Đến năm 1858 dù cá nhân ông không cho rằng người Mỹ gốc Phi là hạ đẳng so với người da trắng, Lincoln vẫn là một người phân biệt chủng tộc theo lối dân chủ. Người dân chỉ muốn người da đen đứng ở nấc cuối cùng trong thang bậc sắc tộc của nước Mỹ. Năm ấy Lincoln tranh cử vào Thượng viện như là một “white supremacist”.

Cuộc Nội chiến làm thay đổi cả Lincoln lẫn Douglass. Lincoln nhanh chóng nhận ra mục đích cuối cùng của mình là duy trì Liên bang thống nhất [The Union] chỉ có thể thực hiện được bằng cách khai trừ chế độ nô lệ. Và khi bản Tuyên bố Giải phóng [Emancipation Proclamation] có hiệu lực, ông cũng cho phép người Mỹ gốc Phi gia nhập quân đội, và chính sách này mang lại nhiều kết quả ngay lập tức. Những đội quân Mỹ đen đã chiến đấu quả cảm, đầy lùi những định kiến về sắc tộc, và Lincoln từ từ tiến đến việc kêu gọi quyền công dân cho tất cả người Mỹ. Trong khi đó Douglass đi theo đường chính trị. Vào mùa hè năm 1863, ông gặp Lincoln lần đầu tiên. Ngài tổng thống đã để lại trong ông ta ấn tượng. Nhưng vào thời gian Lincoln còn sống, nhà cải cách vẫn có chút gì khúc mắc. Chỉ sau khi Lincoln bị ám sát, Douglass mới vực lại những kí ức về Lincoln. Vào ngày 14 tháng Tư 1876, ông có bài phát biểu trong buổi giới thiệu bức tượng tưởng niệm Những người tự do [Freedmen’s Monument] ở Washington DC. Bức tượng có hình một người nô lệ được giải phóng quỳ dưới chân Lincoln làm Douglass thấy khó chịu. Sau khi nói Lincoln là “vị tổng thống xuất chúng của người da trắng”, Douglass nói thêm: “Thành thật mà nói, Ngài Lincoln có vẻ trễ nải, lãnh đạm, ngờ nghệch và bàng quan; nhưng xét trên tình cảm mà đất nước này dành cho ông, một tình yêu mà ở đó ông là một chính khách uyên bác thì ông là một người mau lẹ, sốt sắng, quyết liệt và kiên định.” Cuối cùng một nhà cải cách như Douglass đã có thể nhận ra giá trị trong việc làm của một chính trị gia.

Oakes cũng sử dụng những phông tương tự trong bài tiểu luận “Quyền tự nhiên, quyền công dân, quyền của liên bang và quyền của người da đen: Một cách nhìn khác về Lincoln và sắc tộc”, nằm trong tập tiểu luận Our Lincoln được Eric Foner biên tập. […] Cũng như hầu hết những tuyển tập khác, Our Lincoln khá không đồng đều. Hai chương khá nhất trong tập sách của Oakes và Foner tập trung vào những giới hạn của Lincoln. Oakes cho rằng độc giả chỉ có thể hiểu được sự vấp váp trong quan điểm của Lincoln về sắc tộc bằng cách xem xét nó dưới ba cấp độ: Lincoln tin rằng người da trắng và da đen chia sẽ những quyền tự nhiên giống nhau; đến khi gần cuối đời ông kết luật rằng người Mỹ gốc Phi đã có được những quyền công dân; và việc ông một mực cho rằng một số vấn đề, chẳng hạn như luật hôn nhân và quyền bầu cử, phải nằm trong thẩm quyền của liên bang. Lặp lại luận điểm này trong tập sách dài hơn Người Cấp tiến và người Cộng hòa [The Radical and the Republican], Oaked kết luận rằng, “sự chiều theo số đông một cách dân chủ của Lincoln giải thích sự bất nhất rối rắm của ông cũng như những định kiến về sắc tộc.” Nhưng cốt lõi là ở đâu khi ông lại cho rằng những người Mỹ đen được giải phóng phải trở về châu Phi? Foner cho rằng sự thực dân hóa nên được đặt trong hoàn cảnh của những kế hoạch cải đổi [engineering scheme] về sắc tộc vào thế kỉ mười chín, để hiểu rõ quan điểm của Lincoln về vấn đề này. Ông lo sợ người da trắng và da đen sẽ không bao giờ sống hòa hợp được trong cùng một xã hội. Và do đó, mặc dù được giải phóng trở thành một mắt xích của nước Mỹ, người Mỹ gốc Phi sẽ phải ra đi, vì một tương lại tốt đẹp hơn. Chỉ sau khi bản Tuyên bố Giải phóng có hiệu lực thì Lincoln mới ngừng nói công khai về ưu điểm của việc thực dân hóa.

Cuốn sách Một giới thiệu ngắn về Lincoln [Lincoln: A very short introduction] của Alan Guelzo kể câu chuyện về cuộc đời ngài tổng thống trong khoảng 35.000 từ. Đó là câu chuyện kể về những gì còn đọng lại và những gì đã đi vào quên lãng. Guelzo chọn cách tránh đi vào những mối quan hệ của Lincoln, không chỉ với gia đình mà cả với những đồng nghiệp và cấp dưới, và tránh sa đà vào một intellectual context. Đó là một “tiểu sử về tư tưởng”, đặc biệt là về những cách nhìn tự do về bình đẳng, đã xây nên quan điểm chính trị của Lincoln. Guelzo viết một ít về khoảng thời gian lớn lên của Lincoln, nhằm tập trung hơn vào thời gian ông làm luật sư và thành viên của cơ quan lập pháp bang Illinois và những kinh nghiệm đã dạy ông bất tin những hấp dẫn về ưu điểm mà dựa vào những phép tắc của luật như là một vật cản cho chế độ chuyên chế. Từ đó, Guelzo lại đụng đến những đề tài thường thấy: Đạo luật hòa giải năm 1850 và Đạo luật Kansas-Nebraska lật lại câu hỏi về số phận của lớp nô lệ ở phương Tây; bài diễn văn “House Divided” và tranh luận của Lincoln với Douglass, đưa ông lên đỉnh cao; bài diễn văn năm 1860 tại Cooper Union, giúp Lincoln bảo đảm chức ứng cử viên tổng thống đảng Cộng hòa; rồi đến đề tài chiến tranh, sự giải phóng và nỗi thống khổ.

Tất cả những tranh luận về sắc tộc và nô lệ có thể hạ giá trị của Lincoln xuống. Đó là những gì Barry Schwartz đặt ra trong cuốn Abraham Lincoln trong Kỉ nguyên hậu anh hùng [Abraham Lincoln in the Post-Heroic Era]. Schwartz viết rằng danh tiếng của Lincoln đạt đến đỉnh cao trong kỉ nguyên tiến bộ [Progressive Era]. Người Mỹ khi đó tập trung vào Lincoiln như một lãnh tụ của dân tộc. Ngay cả vào thời “cải cách quân bình [egalitarian reform]”, Schwartz nói, người dân bình thường vẫn đề cao lãnh đạo của họ. Lincoln được xem như một “nhân vật đầy tôn kính và là hình tượng của sự thống nhất, bình đẳng và công bằng”. Tuy vậy vào thời gian sau, trước những xu hướng về quyền công dân hiện đại và những điều kiện của thời kì hậu hiện đại bắt đầu làm lay chuyển văn hóa, Lincoln lại “nhắc nhở về một thời kì phân biệt sắc tộc không ngừng của đất nước”. Khi người Mỹ trở nên hoài nghi hơn, họ nhìn lãnh tụ của mình dưới cặp mắt thành kiến. Cùng lúc đó, Schwartz ghi chú, ý thức hệ đa văn hóa khuyến khích “những nhóm sắc tộc và thiểu số dung dưỡng tính cá biệt mang tính lịch sử của họ”, hơn là đắm mình trong một quá khứ san sẻ. Hiểu theo nghĩa đó, Lincoln được biết đến nhiều hơn bởi công cuộc giải phóng nô lệ hơn là duy trì Liên bang. Do đó, ông làm nhiều người Mỹ nhớ lại những chương đáng quên trong lịch sử.

Abraham Lincoln trong Kỉ nguyên hậu anh hùng là một cuốn sách đặt ra những mâu thuẫn. Một mặt Schwartz nhận ra rằng những tiền điều kiện [precondition] văn hóa cần cho một dạng cổ súy Lincoln ở đầu thế kỉ hai mươi là không phù hợp. “Nếu Lincoln được tôn kính sâu sắc như sáu hay bảy thập kỉ về trước,” Schwartz viết, “thì chúng ta buộc phải trở lại trật tự xã hội của một thế chế độc tài hơn, ít những sự trung thành ràng buộc hơn, và phân biệt xã hội sâu sắc hơn.” Ông kết luận rằng “một sự trở lại như vậy là quá tầm, và một số người sẽ chở đợi một chủ nghĩa bộ lạc mang tính sắc tộc, tôn giáo và ê-thíc đi cùng với nó”. Mặt khác, đôi lúc ông lại tiếc rằng “kết quả của những dòng chảy đan xen của tính hậu hiện đại và chủ nghĩa đa văn hóa làm phai nhạt đi những thắng lợi và hình ảnh oai hùng trong lịch sử nước Mỹ.” Nói về thời kì đó, khi chuyển sang những trích dẫn của những nhà hoạt động cánh hữu như David Horowitz về sự băng hoại đạo đức của đất nước, Schwartz từ một học giả viết về kí ức trở thành một chiến binh trên mặt trận văn hóa. Cuốn sách của ông do đó trở thành một trần thuật của sự biến cách, một ai oán cho một thời kì đã qua. Bỏ qua u mặc trong đoạn viết về những giễu nhạo hiện tại của Lincoln về kỉ nguyên internet hay The Simpsons, Schwartz thử đổi sang giọng của một lão già tức tối quát tháo bọn trẻ biến khỏi khu vườn của ông ta.

Ngay cả sau khi giành được chức tổng thống, Barack Obama tiếp tục làm gợi lại Abraham Lincolin. Obama đến Washington trên cùng tuyến xe lửa mà Lincoln đã đi năm 1861. Ông tuyên thệ khi nhậm chức trước quyển kinh thánh của Lincoln. Ông chọn cùng bữa trưa mà Lincoln đã ăn trong ngày nhậm chức của ông ta. Và khi đất nước lầy lội trong chuỗi khủng hoảng, Obama nói rằng ông ta tìm thấy từ Lincoln niềm cảm hứng. Trong khi đó, Ron Paul không bảo đảm được chức ứng cử viên của đảng Cộng hòa, bất kể lòng nhiệt thành của những người ủng hộ. Tuy nhiên ông ta cũng nhắc đến Lincoln cho những mục đích chính trị. Vào ngày 15 tháng Tư, Paul và hàng trăm ngàn người phản đối chính phủ xuống đường để chỉ trích sự lạm quyền của chính quyền liên bang. Cùng với lời tố cáo rằng việc thu thuế thu nhập là trái hiến pháp, những lãnh đạo của đảng phái gọi là Tea Parties phủ lên nỗi lo lắng về sự ly khai. Rick Perry, thống đốc của bang Texas theo đảng Cộng hòa, cảnh báo rằng nếu điều đó xảy ra, tiểu bang có tên the Lone Star có thể quyết định rời khỏi Liên bang. Và khi những người bình luận chính trị bu vào chỉ trích Perry, Paul vẫn bảo vệ ông ta khi cho rằng, “bây giờ nói về sự ly khai là rất Mỹ”. Cũng có thể, nhưng Lincoln xứng đáng nhận được phần quà hậu hĩnh hơn thế trong ngày sinh nhật thứ hai trăm của mình.

Ari Kelman

Những cuốn sách được điểm trong bài

Philip B. Kunhardt III, Peter W. Kunhardt and Peter W. Kunhardt Jr
LOOKING FOR LINCOLN
The making of an American icon

James Oakes
THE RADICAL AND THE REPUBLICAN
Frederick Douglass, Abraham Lincoln, and the triumph of anti-slavery politics

Eric Foner, editor
OUR LINCOLN
New perspectives on Lincoln and his world

Barry Schwartz
ABRAHAM LINCOLN IN THE POST-HEROIC ERA
History and memory in late twentieth-century America

Ngày 10 tháng Hai năm 2007, Barrack Obama khi đó còn là một nghị sĩ tương đối lạ lẫm ở thượng viện Mỹ đứng trên bậc của tòa statehouse bang Illinois. Đám đông hàng nghìn người chống chọi trước giá rét của mùa đông để nghe ông diễn thuyết. Mở đầu Obama hâm nóng bầu không khí bằng những mẩu chuyện đầy cảm hứng từ tiểu sử của mình. Đến thông điệp chính, ông nhắc đến một trong những chương chính yếu nhất trong lịch sử chính trị của nước Mỹ: “Trong bóng râm của tòa Old State Capitol, nơi Lincoln từng kêu gọi người dân trong ngôi nhà bị chia cắt (house divided: tên bài diễn văn của Lincoln – ND) đứng lại cùng với nhau, nơi những niềm hy vọng và giấc mơ chung luôn còn mãi, hôm nay tôi đứng trước các bạn để thông báo sự ứng cử của mình cho chức Tổng thống của nước Mỹ”. Khi đám đông chúc mừng và hô hào tên ông, Obama liên tục gợi lại những kí ức về Lincoln: sự trưởng thành từ một tầng lớp tầm thường của vị tổng thống thứ mười sáu, tính kiên trì, và sự tập trung không ngừng vào việc thống nhất lại đất nước bị chia rẽ bởi tình trạng áp bức dân nô lệ, bởi địa phương chủ nghĩa và sự ly khai ở phía Nam. Obama kết thúc bằng một sự tôn kính nữa với Lincoln – ám chỉ đến bài nói xuất sắc nhất của ông, the Grettyburg Address – khi kêu gọi những người ủng hộ sẽ giúp ông “mở ra sự khai sinh mới cho tự do trên Trái đất”.

Chưa đầy một năm sau, Ron Paul, dân biểu bang Texas, đã chỉ trích dưới ánh đèn của chương trình truyền hình Gặp gỡ báo chí. Phản đối cuộc chiến tranh Iraq và so sánh quyền lực liên bang với chính thể chuyên chế, khi đó Paul đang lãnh đạo đội ngũ hàng triệu người ủng hộ háo hức cho sự đổi thay mạnh mẽ, thứ gọi là cuộc Cách mạng Ron Paul. Ngài dân biểu mong muốn được đồng hành cùng những người ủng hộ theo thuyết tự do cho đến khi được bổ nhiệm vào cuộc chạy đua tổng thống của đảng Cộng hòa. Giữa cuộc phỏng vấn, nhà báo Tim Russert nói: “Tôi quan tâm đến nhận xét của ngài về Abe Lincoln.” Có vẻ như một năm trước đó Paul đã gây chú ý khi nói rằng “Abe Lincoln không bao giờ nên tiến hành chiến tranh”. Đó là cách đặt câu hỏi thường thấy của Russert, đưa ra một câu trích cá nhân nhằm làm lung lạc người trả lời và những tham vọng chính trị. Trong khi Russert chờ đợi Paul sẽ rút lại ý kiến thiếu chính thống của mình, vị dân biểu vẫn giữ vững quan điểm. Một mực cho rằng Lincoln đã tìm cách “từ bỏ mục tiêu ban đầu của Đảng Cộng hòa, bày ra quả đấm sắt của Washington”, Paul gọi cuộc Nội chiến là “vô nghĩa”.

Từ những cuộc tranh luận thẳng thắn hiếm thấy về sắc tộc và quyền công dân, cho đến những tranh cãi về ý nghĩa của lá cờ liên bang và mức độ quyền hạn của chính quyền bang, cho đến những nỗ lực không ngừng của Thượng nghị sĩ Obama nhằm khoác lên mình tấm áo của Lincoln, cuộc bầu cử năm 2008 cảnh báo sẽ đặt ra câu hỏi về di sản của vị tổng thống thứ mười sáu. Với kỉ niệm hai trăm năm ngày sinh của ông đang đến gần, và ngay sau đó là một trăm năm mươi năm cuộc chiến mà ông tiến hành, và với một người hoạt động lập pháp tương đối thiếu kinh nghiệm từ bang Illinois đến cuộc tranh cử, một người Mỹ gốc Phi tốt nghiệp ngành luật và là một thiên tài diễn thuyết hàng thế hệ mới sinh ra một người, có lẽ điều đó không có gì bất ngờ. Hàng mớ sách gần đây, nhân kỉ niệm hai trăm năm ngày sinh Lincoln, nhắc chúng ta rằng ngoài việc nó trùng với cuộc bầu cử lịch sử năm 2008, Lincoln vẫn thường được nhắc đến ở nước Mỹ. Bao nhiêu năm người Mỹ chiến đấu cho ý nghĩa mà Lincoln tạo nên; họ làm thế ngay cả khi ông còn sống. Và bóng dáng của Lincoln còn phủ vây cả nền văn hóa và chính trị Mỹ sau khi ông mất.

Đó là thời khắc mà các tác giả nhà Kunhardts, Philip III, Peter, và Peter Jr, dùng để mở đầu cho cuốn sách mới của họ, Looking for Lincoln, một truy vấn được minh họa đẹp mắt về nguồn gốc những giai thoại và kí ức về Abraham Lincoln. Đêm Good Friday ấy, ngày 14 tháng Tư năm 1865, Lincoln ngồi tại một ô riêng trong rạp hát Ford, Washington, xem màn ba của vở hát Người bà con Mỹ của chúng ta (Our American Cousin). John Wilkes Booth, một diễn viên bị ức chế bởi sự ủng hộ gần đây của ngài tổng thống cho quyền bầu cử của người Mỹ gốc Phi, lẻn vào khán phòng của Lincoln và bắn một viên đạn vào sau đầu ông. Sau khi nhảy xuống sân khấu và bị gãy một chân, Booth hô lớn khẩu hiệu của bang Virginia “Sic temper tyrannis!” [Nguyên văn tiếng Latin là Sic semper evello mortem Tyrannis, tức Thus always death comes to tyrants. - ND] Rồi hắn trốn thoát vào màn đêm. Ba vị bác sĩ thấy vậy liền chạy đến cứu ngài tổng thống, và họ quyết định đưa ngài sang bên đường đến một nhà trọ, nơi có một nhóm đông cầu nguyện suốt đêm. Lincoln mất vào sáng hôm sau.

Câu chuyện về cái chết của Lincoln, mặc dù được kể lại nhiều lần, vẫn có cảm giác như vết đau mới tấy lên. Tác động đó là do cách mà nhà Kunhardt đã sử dụng trong khắp cuốn sách. Họ bắt đầu các chương bằng việc kể lại chi tiết với chỉ một ít phân tích một sự kiện có tính biểu đạt nhiều năm sau cuộc ám sát, những thời điểm mà những kí ức quan trọng về Lincoln bén rễ vào nền văn hóa Mỹ. Rồi họ tổng hợp những lời kể ngắn gọn của các nhân chứng, trong đó có lời tuyên bố lạnh tanh của Trưởng bộ Quốc phòng War Edwin Stanton (Secretary of War, Bộ trưởng quốc phòng hiện nay – ND) ở chương mở đầu của cuốn sách: “Viên đạn găm vào sau đầu ngài tổng thống và xuyên qua gần hết sọ. Vết thương chết người”. Và đúng vậy. Bằng cách đó, nhà Kunhardt cho phép những diễn viên của lịch sử, nổi tiếng lẫn không nổi tiếng hay vô danh, được tự mình kể lại. Cuối cùng, một chuỗi đặc biệt những hình ảnh, tranh vẽ, những mảnh cắt từ báo chí, hoạt họa, tranh chụp, chắp vá những mảnh ghéo rời rạc của lịch sử thành một câu chuyện có hệ thống. Chẳng hạn một tấm hình lấm tấm hạt chụp căn phòng nơi Lincoln chết cho ta thấy mô-típ của chương đầu tiên. Một chiếc gối vấy máu, rất dễ bỏ qua trong cái liếc đầu tiên, một bức in phong cảnh được lồng trong khung treo phía trên chiếc giường gỗ, và một chiếc ghế trống, đi vào một trong những vụ giết người tai tiếng nhất của lịch sử.

Sau vụ ám sát, nhà Kunhardt đưa người đọc đến Easter Sunday năm 1865, khi những người thuyết giáo phương bắc bắt đầu so sánh Lincoln với chúa Giê-su; đến thành phố New York khi cùng năm đó một chàng trai trẻ tên là Teddy Roosevelt, người sau này sử dụng mô hình chính trị của Lincoln, chứng kiến cảnh đoàn tàu đưa tang; đến những studio của những nghệ sĩ và nhà điêu khắc, nơi những tác phẩm khắc lên hình ảnh của Lincoln – một gương mặt với đường nhăn sâu hoắm, một cơ thể to lớn với tứ chi dài khác người, và dĩ nhiên là chiếc mũ chóp đầy hình tượng – đi vào tâm khảm của dân tộc; đến lễ kỉ niệm một trăm năm ngày sinh Lincoln năm 1909, tổ chức ở cả miền Bắc và Nam; đến phòng riêng của những tác giả đã xuất bản tiểu sử của Lincoln cần thiết sự phán định của hậu thế, đến lễ khởi công tòa nhà tưởng niệm Lincoln ở Washington DC và tượng tạc tưởng niệm ông ở ngọn núi đá Rushmore ở Black Hills, South Dakota và cuối cùng là năm 1923 đến Thư viện Quốc hội, nơi Robert Lincoln, người lúc đó còn  gìn giữ một cách đố kị danh tiếng của cha mình, lật ra những trang tài liệu để hậu thế xem xét.

Bằng những cứ liệu đó, nhà Kunhardt đã chứng minh việc phân tách lịch sử ra khỏi kí ức về Lincoln là vô ích. Họ cũng nhấn mạnh vai trò to lớn mà người Mỹ gốc Phi, đặc biệt là Frederick Douglass, một tác giả và thuyết gia nổi tiếng theo chủ nghĩa bãi nô, đóng góp trong việc bảo tồn di sản của Lincoln. Trong cuốn sách xuất sắc của mình, The Radical and the Republican, James Oakes còn đi xa hơn, đưa ra luận điểm rằng Douglass và Lincoln có một mối quan hệ cộng sinh khi họ còn sống, ảnh hưởng đến quan điểm về chính trị và về thế giới của nhau. Sau khi Lincoln mất, Douglass trở thành một trong những quản gia quan trọng nhất của tòa kí ức về Lincoln. Trong cuốn sách của Oakes, Douglass và Lincoln cũng chia sẻ nhiều phẩm chất quan trọng: họ tự dựng nên sự nghiệp mà thành công nằm ở tài diễn thuyết. Nhưng họ dành phần lớn cuộc đời mình cho những mục tiêu khác biệt: Lincoln là một chính trị gia dấn thân, tập trung vào việc xây dựng một hợp chúng, trong khi Douglass là nhà cải cách quyết liệt. Mặc dù vậy, qua thời gian, Lincoln dần trở nên quyết liệt hơn, đặc biệt trong những vấn đề về chủng tộc, trong khi Douglass đi theo con đường chính trị. Hai người họ “gặp nhau trong thời điểm trọng yếu nhất của lịch sử Hoa Kì”.

Ban đầu Douglass để ý đến Lincoln khi ông có bài diễn thuyết House Divided năm 1858. Trong bài nói đó, Lincoln một mực cho rằng tự do và nô lệ không đi cùng với nhau, rằng chúng không thể tồn tại với nhau mãi trong biên giới nước Mỹ. “Chính phủ này”, ông nói, “không thể để mãi tình trạng nửa nô lệ nửa tự do … mà sẽ trở thành hoặc nô lệ cả hoặc tự do cả.” Rồi Lincoln tiên đoán rằng những tác động dẫn đến nền tự do “sẽ không thất bại”. Dùng quan điểm cổ điển của đảng Whig đã làm mẫu hình cho quan điểm của ông về lịch sử và tương lai đất nước, Lincoln cho rằng, “Nếu chúng ta đứng vững, chúng ta sẽ không sụp đổ. Những lời khuyên sáng suốt sẽ đẩy nhanh công cuộc đó, hoặc những sai lầm sẽ làm nó khựng lại, nhưng không sớm thì muộn thắng lợi chắc chắn sẽ đến”. Công cuộc đó hẳn sẽ mang đến một trang mới, quét đi chế độ nô lệ. Đọc những dòng đó, Douglass nhận ra rằng ông đã tìm thấy một tinh thần gần gũi. Tuy nhiên khi đó có hai vấn đề ngăn cho ông ca tụng Lincoln. Một là Douglass vẫn nghĩ rằng chính trị tất yếu sẽ làm hoen ố công cuộc cải cách. Và hai là sau đó Lincoln đã không tin tưởng rằng người Mỹ gốc Phi nên được hưởng toàn quyền công dân trước pháp luật.

(còn tiếp)