Có lẽ không ngạc nhiên gì khi nói rằng Nga và Hoa Kỳ chiếm giữ khoảng 95% tổng số lượng vũ khí hạt nhân trong thế giới ngày nay. Đó là kết quả của cuộc chạy đua vũ trang và công nghệ quân sự hơn 50 năm trước trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh mà đã làm tăng kho tang hạt nhân của hai nước lên đỉnh cao mà cho đến nay vẫn không nước nào sánh bằng. Tuy nhiên, đã gần 25 năm kể từ khi Chiến Tranh Lạnh kết thúc. Và Nga cùng Hoa Kỳ đang tiến gần đến một tiếng nói chung trên chinh trường nguyên tử hơn bao giờ hết.

Cách đây hơn một tháng, Nga đã ký hợp đồng xuất khẩu nhiên liệu hạt nhân trực tiếp đến các công ty của Hoa Kỳ, đánh dấu một cột mốc mới trong quan hệ hạt nhân giữa hai nước, và tiếp tới có thể Nga sẽ tiếp tục ký thỏa thuận trong việc xây dưng các cơ sở lưu trữ các sản phẩm hạt nhân của Nga ngay trên lãnh thổ của Hoa Kỳ (Đọc thêm ở bài viết này). Tổng thống Hoa Kỳ, Barrack Obama, cũng đã đến thăm Kremlin vào ngày 6 tháng 7 vừa qua và gặp tổng thống Nga, Dmitry Medvedev. Cả tổng Obama lẫn tổng thống Medvedev đã tỏ ra rất thân mật và đã đi đến thỏa thuận trong việc giảm kích cỡ của các kho hạt nhân của cả hai nước ít nhất là bằng 1/3, cam kết “reset” lại quan hệ của hai nước mà đã từng bị xỉn màu trong khi thời gian cựu tổng thống Hoa Kỳ, George Bush, còn nắm quyền.

Tổng thống Obama có phát biểu rằng: “Đây là một vấn đề cấp bách mà Nga cùng Hoa Kỳ phải nhận lấy cương vị lãnh đạo. Sẽ rất khó để áp dụng cương vị ấy vào thực tế trừ phi chúng ta tự cho thấy rằng chúng ta sẵn sàng xử lý các kho dữ trữ của chính mình một cách hợp lý.” Tổng thống Medvedev cũng thể hiện sự bằng lòng trong việc này: “Đây là trách nhiệm chung, và chúng ta phải hành động một cách tối đa để ngăn chặn các xu hướng xấu trong vấn đề này.”

Cuộc thỏa thuận này giữ hai tay chơi lớn nhất trong thế giới nguyên tử hẳn sẽ gây thêm sức ép lên các đất nước có xu hướng tăng số lượng vụ khí hạt nhân như Iran và Bắc Triều Tiên. Nhưng không ai biết được.

[Hai biểu đồ của New Scientist]

Đó là địa vị quyền lực nhất trên thế giới mà nhiều thập kỉ nay các chính trị gia và học giả nước ngoài cùng các cơ quan tình báo đã bỏ nhiều công sức dò la: chỉ huy một quân đội hàng triệu người, có vũ khí hạt nhân, lãnh đạo tuyệt đối 24 triệu dân và được tôn sùng như một vị thánh. Chỉ cách đây không lâu người ta mới biết đó là Kim Jong Un, chàng trai hai lăm tuổi được giáo dục ở châu Âu, thích ăn sushi, thích chơi xe Đức và bóng chày. Tin tức từ Bắc và Nam Hàn đã xác nhận những gì trước nay chỉ là tin đồn, rằng người con trai trẻ nhất của Kim Jong Il sẽ được chọn kế vị cha mình, đánh dấu lần kế vị cha truyền con nối thứ hai tại đất nước độc tài cộng sản toàn trị cuối cùng còn sót lại trên thế giới.

Vị tướng lãnh thân cận nhất của Kim cam đoan sự trung thành của quân đội đối với dòng dõi huyết thống của Kim chủ tịch. “Chúng thần sẽ tận tâm phụng sự dòng dõi của Mangyongdae (Vạn Cảnh Đài) và núi Paektu (Bạch Đầu Sơn) bằng cây súng, trung thành bảo vệ ngôi vị lãnh đạo của người chỉ huy tối cao nhất”, đó là lời của Pak Jae Kyong, vị tướng cấp cao của Bộ quốc phòng Bắc Hàn được dẫn lại trên báo giới trong một cuộc biểu dương gần đây nhân ngày sinh nhật của Kim. Paektu là ngọn núi thiêng nơi Kim Jong Il được sinh ra 67 năm trước (theo “truyền thuyết”). Còn Mangyongdae là nơi ở của gia đình Kim Il Sung, lãnh tụ vĩ đại, người khai sinh ra Bắc Triều Tiên.

Tin tức từ Bắc Kinh cho hay tên của Jong Un nằm trong danh sách bầu cử của Hội đồng nhân dân Tối cao Bắc Hàn vào ngày 8 tháng Ba, một dấu hiệu cho thấy sự kế vị cho cha mình. Dư luận nước ngoài chú ý đến sự kế thừa ngôi vị của Kim sau khi ông này vắng bóng ba tháng trong mùa hè năm ngoái do lâm bệnh. Trong khi Kim dưỡng bệnh thì anh rể 62 tuổi của Kim là Chang Sung Taek tạm nắm quyền. Có thể sau này Jong Un sẽ chỉ nhận chức danh còn thực quyền nằm trong tay những lãnh đạo già đời và nhiều kinh nghiệm hơn.

Jong Un, sinh năm 1983 cùng với người anh trai Jong Chul, 28 tuổi, là con của Koh Young Hee, một vũ công Triều Tiên gốc Nhật. Trước khi bà này mất năm 2004, báo giới nước này ca ngợi bà là “người mẹ đáng kính”, ý là một trong hai người con trai bà sẽ nắm quyền lãnh đạo. Jong Un có người anh cùng cha khác mẹ là Jong Nam, 37 hoặc 38 tuổi, con của người vợ cả Kim lãnh tụ, một ngôi sao điện ảnh Bắc Hàn chết ở nước ngoài năm 2002 sau khi ly thân với Kim. Năm 2001 anh này bị một phen bẽ mặt khi bị bắt giữ ở Nhật trong khi sang Tokyo chơi Disneyland cùng gia đình. Thỉnh thoảng anh còn bị bắt gặp đánh bạc ở Macau.

Những người con trai của Kim đều được giáo dục ở một trường tư nội trú ở Thụy Sĩ. Theo Kenji Fujimoto, một người Nhật từng làm đầu bếp sushi cho tư gia của Kim Jong Il và biết rõ hai vị “công tử”, từ khi Jong Un còn nhỏ đã có thể thấy anh là người nối dõi cha mình. “Cậu anh trai, Jong Chul, mềm yếu như con gái ấy,” ông kể với The Times. “Còn cậu em trai, Jong Un, có tính cách mạnh mẽ.”

Khi còn nhỏ, hai cậu chơi bóng rổ và thường thì sau những ván đấu với bạn, Jong Un thường hướng dẫn cho chúng bạn trong đội và phân tích nguyên nhân thắng bại của trấn đấu. “Lần đâu tiên tôi gặp thằng bé mới 7 tuổi, và nó nhìn tôi như thể tôi là con ác quỷ người Nhật từng làm chuyện đồi bại với dân Triều Tiên trong chiến tranh,” Fujimoto nói. “Tôi có ấn tượng là tuy còn bé nhưng nó đã tìm cách phân tích những người mà nó gặp”.

Khi còn là cậu bé, Jong Un đã lái xe Mercedes Benz với pê-đan và ghế ngồi đặc biệt quanh vườn nhà của Kim Jong Il. Cậu thích ăn đồ Tàu và sushi, và hút thuốc lá menthol của Fujimoto. “Nếu quyền lực được chuyển giao thì Jong Un là người phù hợp nhất,” Fujimoto nói. “He has superb physical gifts, is a big drinker and never admits defeat.”

Đọc thêm về profile của Kim Jong Un và cuốn sách best-seller của Fujimoto tại Nhật, I Was Kim Jong Il’s Cook. Một cuốn khác của Bradley Martin về gia đình Kim.

Sự thắng cử của Obama là một dấu mốc lịch sử không chỉ vì màu da của ông. Điều đáng ghi nhận nữa về cuộc bầu cử này là cử tri Mỹ đã chọn được một vị tổng thống cởi mở, gần dân, và là một trí thức lão luyện.

Có thể, chỉ là phỏng đoán mà thôi, kết quả này sẽ là một bước đưa nước Mỹ thoát khỏi chủ nghĩa chống trí thức, vốn đã là tâm lý cố hữu trong xã hội Mỹ. Một nhà lãnh đạo thông minh và có học vấn không phải là thuốc trị bách bệnh, nhưng gần đây chúng ta cũng thấy rằng mặt khác, một Nhà trắng ghét bỏ giới hàn lâm và xem thường sự phản biện cũng không hẳn một phương thuốc hữu ích.

Chúng ta không thể giải quyết những khó khăn trong giáo dục khi mà theo kết quả thăm dò, hầu như người Mỹ tin vào đĩa bay cũng như cách họ tin vào sự tiến hóa, và một phần năm người Mỹ tin rằng Mặt trời quay quanh Trái đất.

Gần một nửa số thanh niên Mỹ trong một cuộc khảo sát năm 2006 cho rằng không nhất thiết phải biết một quốc gia nằm ở đâu khi nghe tin thời sự về quốc gia ấy. Điều đó cũng chữa cháy phần nào cho Sarah Palin khi bà, theo hãng tin Fox, không biết rằng châu Phi là một lục địa chứ không phải một quốc gia.

Có lẽ John Kennedy là vị tổng thống cuối cùng không cảm thấy đắn đo về vị trí trí thức của mình và về những học giả thông thái nhất đã được ông cất nhắc vào nội các. Gần đây hơn, chúng ta đã có những vị tổng thống thông minh và học vấn cao cố che đậy trí tuệ. Richard Nixon là một trí thức khắt khe với bản thân, còn Bill Clinton thì che giấu bộ óc thông thái ẩn sau chất giọng bình dân vùng Arkansas.

Còn với tổng thống Bush, ông đã đưa chủ nghĩa chống trí thức trở thành đường lối điều hành đất nước, không ngừng bác bỏ ý kiến của các nhà chuyên môn (như các chuyên gia về vấn đề Trung Đông, khí hậu, bệnh lý sinh sản). Ngài Bush tuy nhanh nhạy trong việc ghi nhớ những dữ kiện và khía cạnh khác nhau, nhưng tôi không thể nghĩ ra một ai khác mà tôi từng phỏng vấn lại quá thờ ơ với những vấn đề thời sự như thế.

Ít nhất là từ sau chiến dịch tranh cử của Adlai Stevenson năm 1950, sẽ là bất lợi cho nền chính trị nước Mỹ nếu quá đề cao học vấn. Sự minh mẫn bị đánh giá là yếm thế, sự suy nghĩ cẩn trọng bị xem là nhu nhược. Nhà phản biện xã hội William Burroughs từng thẳng thừng tuyên bố rằng “những người trí thức là những kẻ tứ cố vô thân ở nước Mỹ.”

(Điều đó không có nghĩa là những trí thức thì thường đầy ắp ý tưởng. Sau một trong những bài phát biểu hùng hồn của Stevenson, một người ủng hộ gào lên đại để rằng, “Ngài sẽ được bầu bởi mọi người Mỹ biết suy nghĩ!”, và người ta nói Steveson đã trả lời là: “Điều đó chưa đủ đâu. Tôi cần sự ủng hộ của số đông người Mỹ cơ!”)

Tuy nhiên thời cuộc đã thay đổi. Chúng ta giải thích cho cuộc bầu cử năm 2008 thế nào đây về một giáo sư luật được đào tạo từ một trường thuộc Ivy League1, và còn là một người luôn ngưỡng mộ các triết gia và thi sĩ?

Phải thừa nhận là ngài Obama đã tránh được những xét nét về một học vấn ưu việt bởi vì ông là một người da màu. Điều đó làm lãng trí tất cả mọi người, và vì là người da đen ông không nằm trong thiên kiến về việc phải là một học giả tư duy sắc bén ngồi trong tháp ngà. Nhưng điều đó cũng nói lên rằng tổng thống Bush có một sự kém cỏi đến đáng xấu hổ.

Trí thức là người say mê những luồng tư tưởng và không ngại sự phức tạp. Người trí thức đọc những tác phẩm kinh điển, ngay cả khi không ai để mắt tới, bởi họ biết cảm thụ những bài học của Sophocles và Shakespeare khi cho rằng thế giới bị vây quanh bởi những sự bất định, mâu thuẫn và, ngài tổng thống Bush hãy ghé tai nghe tôi nói này, những người lãnh đạo sẽ tự thoái ngôi khi họ trở nên quá cứng nhắc và say sưa trong cơn mê ngủ của sự trong sáng phẩm hạnh.

(Trí thức là người đối diện với thực tế. Ngược lại, kẻ thông thái nửa mùa là một gã hợm mình ưa trích lời của Sophocles và che lấp sự nông cạn của mình bằng những đại ngôn như “rực rỡ” hay “kiêu kỳ”.)

Khác với hầu hết chính trị gia khi đứng trước micro, ngài Obama ưa diễn thuyết phức tạp. Ông không hạ cố hay đơn giản hóa như nhiều chính trị gia thường làm, và ông nói chuyện bằng nhiều trường đoạn hơn là những câu ngắn. Trang web Global Language Monitor, chuyên bám sát những vấn đề ngôn ngữ, thống kê rằng trong cuộc tranh luận trên truyền hình cuối cùng, phần nói chuyện của Obama có độ phức tạp bằng 9, trong khi của John McCain đạt mức 7.

Trước khi Obama nhậm chức, tôi muốn nói rằng những người thông thái sẽ đạt đến vinh quang của quyền lực. Họ không thể ư? Hãy nghĩ về vị hoàng đế La Mã Nero, một trong những nhà thông thái bậc nhất đế chế cổ đại, người giết em mình, mẹ và người vợ đang mang thai; sau đó thiến một gã nô lệ và lấy về làm vợ; và nhiều khả năng là đã đốt thành Rome, rồi thiêu những người Thiên chúa giáo trong những cây đuốc sống để thắp sáng khu vườn của mình.

Tổng thống James Garfield có thể đồng thời viết chữ Hy Lạp bằng một tay và tay kia viết chữ La tinh. Thomas Jefferson là một học giả đáng ngưỡng mộ và còn là nhà phát minh, và John Adams là người luôn mang bên mình một quyển thơ. Nhưng tất cả họ đều không được tôn vinh bằng George Washington, một trong những tổng thống đầu tiên kém trí thông minh nhất.

Tuy nhiên khi ngài Obama trở thành tống thống ở Washington, tôi hy vọng rằng trí tuệ của ông sẽ mang đến một sắc thái mới cho nước Mỹ. Có thể vào một ngày không xa, những vị lãnh đạo của chúng ta sẽ không phải ngượng ngùng rằng họ là những nhà thông thái thật sự.

Nicholas D. Kristof

Dịch từ Op-Ed, The New York Times (9/11/2008)

http://www.nytimes.com/2008/11/09/opinion/09kristof.html?hp