Phần 3

Trước tiên để hiểu được sự phức tạp của các tổ chức tài chính hiện đại và hệ thống thuật ngữ ta phải tìm hiểu nguồn gốc phát sinh của chúng. Chỉ bằng cách hiểu được nguồn gốc của một tổ chức hay một công cụ ta mới hiểu thấu đáo hơn vai trò hiện nay của nó. Sau đó, những thành phần chủ chốt của hệ thống tài chính hiện đại sẽ được giới thiệu lần lượt. Chương đầu tiên của cuốn sách sẽ lần theo sự xuất hiện của đồng tiền và tín dụng; Chương 2 nói về thị trường trái phiếu; Chương 3 nói về thị trường chứng khoán. Chương 4 kể câu chuyện về ngành bảo hiểm; Chương 5 nói về thị trường bất động sản; và Chương 6 nói về sự ra đời, mất dấu và nổi lên lại của nền tài chính quốc tế. Từng chương gắn với một câu hỏi lịch sử then chốt. Khi nào thì tiền kim loại không còn được sử dụng và chuyển thành tiền giấy, trước khi cùng mất dạng? Có phải bằng cách ấn định lãi suất dài hạn, thị trường trái phiếu sẽ thống trị thế giới? Vai trò của các ngân hàng trung ương trong việc bùng-vỡ của bong bóng thị trường chứng khoán là gì? Tại sao bảo hiểm không hẳn là cách tốt nhất để bảo vệ chính bạn khỏi rủi ro? Có phải người ta đang thổi phồng lợi ích của việc đầu tư vào bất động sản? Và có phải mối tương thuộc kinh tế giữa Trung Quốc và Mỹ là chìa khóa của sự ổn định tài chính toàn cầu, hay đó chỉ là ảo tưởng? Continue reading →

Phần 1

Phần 2

Cuộc khủng hoảng tài chính tác động đến thế giới phương Tây vào mùa hè năm 2007 là một nhắc nhở kịp thời về một trong những thực tế luôn tái diễn trong lịch sử tài chính. Sớm hay muộn mọi bong bóng đều vỡ. Sớm hay muộn những người bán muốn hạ giá sẽ đông hơn những người mua muốn nâng giá. Sớm hay muộn lòng tham sẽ trở thành nỗi sợ hãi. Khi tôi hoàn tất nghiên cứu cho cuốn sách này vào những tháng đầu năm 2008, khả năng nền kinh tế Mỹ lâm vào suy thoái là rất rõ. Có phải những công ty Mỹ đã khó khăn hơn trong việc thiết kế sản phẩm mới? Có phải bước tiến bộ công nghệ đã bất ngờ chùng lại? Không. Nguyên nhân xác đáng của bất ổn kinh tế trong năm 2008 là về tài chính: rõ ràng, việc các thị trường tín dụng đổ vợ là do những vi ước nợ gia tăng, nói hoa mỹ là nợ thế chấp dưới chuẩn. Hệ thống tài chính toàn cầu trở nên rối mù, khi những hộ tương đối nghèo ở tiểu bang Alabama cho đến Wisconsin đều có thể mua hoặc thế chấp nhà của họ với những khoản vay phức tạp (mà họ không đủ khả năng hiểu) và được gom lại với khoản vay tương tự của những người khác, rồi được đóng gói lại trong những chứng khoán có tên gọi giấy nợ có thế chấp (collateralized debt obligations – CDOs). Chúng được những ngân hàng ở New York và London (giữa những ngân hàng khác) bán cho những ngân hàng khu vực ở Đức và những chính quyền hạt ở Nauy, sau đó trở thành những nơi cho vay thế chấp hiệu quả. Những CDO ngày càng phân mảnh và phân khúc đến độ đống lãi gộp từ những người vay đầu tiên đã góp phần không nhỏ vào lợi tức, cũng như lãi suất công trái mười năm của bộ Tài chính Mỹ, và do đó xứng đáng được ưu ái xếp hạng AAA. Điều đó đưa giả kim thuật tài chính lên một tầng tinh vi hơn, như thể biến chì trắng thành vàng son. Continue reading →

Phần 1

Đôi khi, sự thăng tiến của đồng tiền có vẻ khựng lại. Năm 2006, sản lượng kinh tế đã đánh giá của toàn thế giới vào khoảng 47 nghìn tỉ đô la. Giá trị tư bản hóa của các thị trường chứng khoán trên thế giới là 51 nghìn tỉ đô la, tăng 10%. Tổng giá trị trái phiếu quốc nội và quốc tế đạt 68 nghìn tỉ đô la, tăng 50%. Tổng dư nợ phát sinh là 473 nghìn tỉ đô la, còn lớn hơn gấp 10 lần. Hành tinh Tài chính đang bắt đầu vắt kiệt hành tinh Trái đất. Và Hành tinh Tài chính cũng có vẻ quay nhanh hơn. Hàng ngày có hai nghìn tỉ đô la được giao dịch trong thị trường hối đoái. Hàng tháng có bảy nghìn tỉ đô la được giao dịch trong thị trường chứng khoán toàn cầu. Hàng phút hàng ngày hàng giờ hàng tuần, mọi người ở mọi nơi đang thực hiện giao dịch. Và những thể thức tài chính mới cũng đang tiến triển. Như năm 2006, khối lượng mua đứt công ty bằng vốn vay (hành động tiếm quyền những công ty hoạt động bằng cho vay) đạt mức $753 tỉ. Sự bùng nổ “chứng khoán hóa”, khi những con nợ cá nhân, chẳng hạn như đối tượng nợ thế chấp, bị “khoanh” lại, gộp lại với nhau và đóng gói lại, nâng tổng số phát hành hàng năm của chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp, chứng khoán bảo đảm bằng tài sản và giấy nợ có thế chấp hóa lên trên 3 nghìn tỉ đô la. Khối lượng phát sinh, tức những hợp đồng bắt nguồn từ chứng khoán, như hoán đổi lãi suất hay hoán đổi vỡ nợ tín dụng (Credit default swaps – CDS) còn tăng cao hơn, khiến đến cuối năm 2007 giá trị ước lượng của các phát sinh “ngoài sở giao dịch” (không kể những giao dịch ngoài dân chúng) là mấp mé 600 nghìn tỉ đô la. Trước thập niên 1980, những thể thức trên hầu như không có mặt. Những tổ chức mới cũng tăng chóng mặt. Quỹ phòng hộ đầu tiên được thành lập vào những năm 1940 và cho đến gần đây, năm 1990 đã có 610 quỹ với 38 tỉ đô la dưới sự quản lý. Con số này hiện nay là hơn bảy nghìn, với 1,9 nghìn tỉ đô la dưới sự quản lý. Số công ty tư nhân cũng tăng gấp nhiều lần, cũng như  hệ thống ngân hàng trong bóng tối với những “chân rết” (conduits) và “công cụ đầu tư kết cấu” (SIVs), được thiết lập để đưa những tài sản rủi ro ra ngoài bảng cân đối kế toán. Qua bốn thiên niên kỉ chứng kiến sự thăng tiến của nhân loại nhờ những bậc minh triết, giờ đây chúng ta trải qua sự thăng tiến đó nhờ những người làm ngân hàng. Continue reading →

Ngày xưa đi học bọn tôi hay phân biệt dân “tự nhiên” và dân “xã hội” bởi hai cách tư duy khác nhau rất rõ. Nhưng sau này tôi lại nể cách tư duy của những người mà không biết nên xếp vào nhóm nào, đấy là dân lịch sử. Niall Ferguson vốn là giáo sư sử học ở Harvard, sau đó nghiên cứu về tài chính và viết cho The Financial Times. The Ascent of Money theo tôi là một trong những cuốn thú vị nhất viết về cuộc khủng hoảng tài chính. Khác với các tác giả khác viết về đề tài này mà sách được dịch tràn lan ở VN, Ferguson viết dưới nhãn quan của một nhà sử học, đưa người đọc trở về lịch sử của ngành tài chính để tìm ra nguồn gốc khủng hoảng. Chưa nói ông đúng hay sai (chỉ biết ông cũng bị nhiều nhà kinh tế học ném đá rồi ), việc nhìn dưới một góc độ khác với số đông đã là thú vị rồi. Còn thú vị thế nào thì phải đọc mới biết được hehe. Continue reading →