Trong blog cũ ở yahoo 360, bác Nhị Linh có một lần đề cập đến cuốn sách sắp in (đến bây giờ thì in rồi) của Robert Littell (bố của Jonathan Littell), Stalin Epigram, tức nói đến bài epigram mà Mandelstam viết về Stalin. Đúng ra mà nói, Mandelstam chưa bao giờ có ý định đặt bút viết bài này vì biết chắc nó sẽ không bao giờ được in, mà ông chỉ làm trong đầu rồi đọc nó cho những người bạn chí thân, hy vọng bài thơ sẽ lưu lại trong tâm trí họ và lưu truyền đến nhiều người khác. Mà quả thật, nhiều năm sau này khi Vitaly Shentalinsky tìm thấy một bản viết tay của bài thơ trong kho lưu trữ của KGB, nó không khác gì với tất cả bản samizdat đã được lưu truyền. Continue reading →