Tháng năm Sài Gòn ấy vậy mà dễ chịu hơn một chút. Chúng tôi ngồi trong Hotel California, chốn cũ, một nhà thương điên ở góc Tú Xương-Trần Quốc Thảo. Ngày xưa tôi có một kỷ niệm với em chạy bàn. Lần đầu vào quán tôi hỏi đểu: em ơi, ống hút của anh đâu? Nhi lườm tôi bằng ánh mắt cong như một cái tù và, đáp lại: đàn ông thì làm gì có ống hút! Làm gì có ống hút hay làm gì biết ống hút, tôi cũng không nghe rõ.

Quán mở nhạc Carla Bruni, Quelqu’un m’a dit, “Họ bảo ta đời là hạt bụi. Đời chóng tàn như bông hồng héo úa”. Dì tôi bảo, lực lượng vật chất chỉ có thể được thay thế bằng lực lượng vật chất. Cái gai đã trở thành vết loét. Quá khứ đã mang mùi khắm. Còn tình yêu giống như bát nước mắm. Đã pha hỏng là phải đổ đi pha bát mới. Bởi có cho thêm gì vào cũng vẫn hỏng.

Mỗi lần ngồi ở góc ấy nhìn ra đường, tôi đều có ham muốn dừng mọi thứ lại, muốn cầm bút để viết, cầm tay để yêu, và gặm nhấm hạnh phúc từng giây từng phút. Ở ngay bên cạnh mình. Con bạn rủ tôi lên Đà Lạt một tháng để viết, tất nhiên không phải ở trại điên. Tôi đang phân vân giữa Đà Lạt và Thủ Đức. Bạn hỏi Thủ Đức thì có gì. Thì có cuộc sống. Và nữ sinh thì nhiều vô kể. Người ta vừa làm tình vừa ăn cháo cá.

Tháng năm dành cho những cuộc tình ngắn ngủi. Tháng năm của những hẹn hò xa xôi. Tháng năm vốn dĩ là buồn. Như bài hát của Eagles là một điệu buồn vốn dĩ. “You can check-out any time you like. But you can never leave.” Tại sao họ không nói ngược lại, “You can never leave. But you can check-out any time you like.” Hãy đừng buồn, mà hãy dành cho nhau những ngày tháng sáu.

Tôi để ý rằng thường có một tiểu tiết đóng vai trò bước ngoặt trong diễn biến của phim. Nói đúng hơn là tôi đi tìm dấu ấn của bộ phim qua một tiểu tiết. Tiểu tiết ấy thường ở quãng giữa phim và không phải phim nào cũng có. The Piano Teacher hay We need to talk about Kevin, chẳng hạn, là những phim có tiểu tiết như thế.

Bây giờ trở lại The Artist. Tôi khá ác cảm với những phim không biết là đưa con chó vào để làm gì. Con chó trong The Artist rõ ràng thể hiện hai vai trò: lòng trung thành và người giám hộ. Nhưng nếu không có (hoặc ta không để ý) những tiểu tiết về con chó thì lòng trung thành với các thứ thổ tả thật là sáo rỗng, đến nỗi có khi ta phải ôm đầu ngửa lên trời mà tự hỏi: thật là bá đạo, con chó được đưa vào trong phim để làm gì?!!

The Artist (2011)

Cảnh trên ở khoảng phút 41 diễn ra ở nhà George. Rời Kinograph Studios với nguy cơ mất hết suất diễn, George trở về nhà. Trong khi anh vuốt ve con chó thì Doris đến bảo cần nói chuyện. George vờ như không nghe, và Doris vo tờ báo ném thẳng vào mặt… con chó. Đây chính là bước ngoặt. Con Jack đứng ra làm vai trò giám hộ cho một cá nhân bơ vơ, lạc lõng, không ai hiểu mình vì thật ra mình cũng không hiểu người khác. Con chó một mình đứng mũi chịu sào khi mà xung quanh ai cũng thay đổi thái độ với George, kể cả mụ vợ thậm chí không còn dám ném thẳng tờ báo vào mặt gã chồng lúc nào cũng nhơn nhơn cái mặt. Đến đây thì George bắt đầu nhận ra hoàn cảnh bi đát của mình và bớt nhơn nhơn, anh vừa làm nhà sản xuất vừa làm đạo diễn cho bộ phim mới của mình.

Con Jack trong The Artist làm tôi liên tưởng đến con cún trong Apocalypse Now, phim này đoạt giải Oscar về quay phim. Trong lúc vượt sông thì toán lính của Willard bị phục kích, Clean thiệt mạng còn Lance (trong hình) thì vẫn cứ lơ ngơ hỏi con chó đâu. Sau đấy phim không hề đả động đến chuyện con chó mất tích nhưng chi tiết trên chính là chìa khóa. Nó dẫn dắt từ cảm giác phi lý (buổi diễn của toán Playboy, lướt sóng dưới màn bom…) đến lạ hóa (đi trên sông, bị phục kích, con chó mất tích), rồi chốt lại bằng sự điên rồ của Kurtz  khi được Willard tìm thấy, mang lại một màu sắc thần thánh nhưng khả tin đến mức hợp lý, và dùng phép lạ hóa để truy tìm đến tận cùng bản chất con người và mục đích sống của họ trong thế giới này, mà cụ thể ở đây là một thế giới  hỗn loạn và đầy mâu thuẫn, của xung đột nội bộ trong chiến tranh, của đồng hóa và dị hóa, của ngoại lai và bản địa, của sáng và tối, của tối vừa và tối mịt.

Con chó hay không con chó, theo tôi đấy mới là sức mạnh của ngôn ngữ điện ảnh. Và đấy là cái khác giữa Francis Ford Coppola và Joseph Conrad.

Apocalypse Now (1979)

Hai bản dịch cuốn Cosmos của Carl Sagan. Bản tiếng Pháp in năm 1981, một năm sau khi bản tiếng Anh ra đời; bản tiếng Việt xuất hiện sau đó 30 năm

Ruột bản tiếng Pháp

Bonus một cái bìa lành lặn:

Một niềm thỏa mãn cuối năm là đọc cuốn Botchan, cuộc nổi loạn ngoạn mục (Natsume Soseki), Hồng Ngọc-Thanh Dung dịch, đã làm tôi thay đổi cách nhìn về sách của First News gần đây. Đọc được dăm trang, quay trở lại nhìn thì quả là tôi đoán không sai, sách dịch từ bản tiếng Anh nên rất nuột, tránh được cái giọng xơ cứng như những cuốn được dịch trực tiếp từ tiếng Nhật. Tuy vậy đây là một trong những bản dịch hay nhất mà tôi đọc trong năm. Chỉ tiếc (một cái tiếc rất bự) là phong cách làm bìa của First News vẫn thế. Nếu không thay đổi thứ bìa cực chuối và thứ giấy cực trắng thì vẫn chỉ là dòng sách hạng hai, dù nội dung bên trong có chăm chút đến đâu.

Bên Tri thức có vẻ có tham vọng với bộ The very short introduction của nhà Oxford. Bộ này đến cả 300 đầu, nhân lực có hạn mà dồn sức làm cho lấy được thì rất uổng. Sách của Tri thức bắt đầu loãng (theo hướng đại trà), tuy rằng những đầu cao cấp cũng không thể nói là thực sự tốt. Cuốn Sân chơi của Chúa: Lịch sử Ba Lan có nội dung hay nhưng đọc bực mình vì biên tập lúng túng thấy rõ. Cách cải thiện đơn giản là đầu tư nhiều thời gian hơn cho từng cuốn sách.

Sáng nay đọc bài điểm cuốn Vũ trụ (Carl Sagan) trên tờ TTCT như nhai phải sạn. (Nếu tôi đoán không nhầm thì người dịch cuốn này từng biên tập Bách khoa thư lịch sử, và quả vậy là người biên tập sách kiến thức rất chắc tay.) Bác điểm sách có lẽ đã quên đọc sách. Bác í chỉ cần đọc giới thiệu, mục lục, cóp nhặt mấy thông tin trên mạng và tìm vài từ khóa là có một bài điểm sách. Như vậy đủ thấy cái tầm của tờ báo, chẳng trách mục truyện ngắn dạo này toàn đăng những truyện nhạt khủng khiếp. Tôi sẽ không đọc TTCT nữa, cũng như VNQĐ, Văn nghệ, dẹp hết.

Sắp tới mọi người sẽ hân hoan chào đón một nếp truyền thống rất ầm ĩ và tốn giấy của báo chí VN là báo Tết. Thay vì ôm một đống báo Tết để đọc những bài mua vui vô thưởng vô phạt, có lẽ là tôi sẽ chỉ đọc một tờ ML (đọc một tháng còn chưa hết) để mua cái gì đó làm mình ít ra còn thấy có ích với bản thân.

p/s: + à quên mất, cuốn mới ra của nghị Quốc nói thẳng là dở, viết cẩm rẩm thế mà cũng thành sách cho được. Chuyện xưa làm ơn kết đi, có được không?

Dạo này, để làm tươi mát tâm hồn tôi toàn đọc tạp văn. Nguyễn Việt Hà vốn liếng nhiều, chỉ cần có đề tài là lão tung chưởng đủ các thể loại. Tuy nhiên tác dụng của việc đưa vào các thứ hầm bà lằng không phát huy được hết, vì thiếu một chút mềm mại, uyển chuyển, liên kết, xâu chuỗi. Nhưng đúng là chỉ đọc NVH mới có những lúc buồn cười không thể chịu được. Phan Thị Vàng Anh mang tư duy của một nhà biên kịch, không cần nhồi nhét nhiều, ý tứ nhẹ nhàng, nhưng chặt chẽ và sâu sắc. Chỉ là đôi khi, chị hơi khắt khe kiểu cũ và có xu hướng “đẩy lên cao trào” quá. Lê Hoàng thì theo thể loại tiểu phẩm rồi, phong cách Tuổi trẻ cười nên nhiều khi vô thưởng vô phạt và hơi nhạt. Tôi chả thích đọc lão í lắm. Thế nên, mỗi người có một chút hay, và đó cũng là phong cách riêng của họ: NVH là cách dùng từ và tích xưa, PTVA là tính kịch.

Hôm qua tôi coi clip của anh chàng này hơi bị vui (đây và đây nữa). Nhiều người ném đá rất hăng, còn tôi thấy đồng chí này nói cũng có chỗ đúng, trên tinh thần vui là chính. Bớt chi li cho đời nó happy. Vừa thư giãn được một chút thì sang nhà hàng xóm chơi giẫm phải mìn. Có lẽ tôi phải xin chủ nhà một ít V-coin để mua áo giáp và nón bảo hiểm, chứ rừng thiêng nước độc thế này, mình tuổi nào mà dám chường mặt ra cho các nhà đạo đức luận quăng bom, ném đá và bắn góc siêu cao như chơi Gunbound.

Cầu thang khủng, hàng cây khủng, bà già khủng, lan can khủng, cột đèn khủng, tĩnh lặng khủng, miên man khủng, con chim khủng, xào xạc khủng, ngược dòng khủng, chiếc lá khủng, chồng gạch khủng, lâu lâu khủng, hai bên khủng, bất giác khủng, sắp đến khủng, kẽ lá khủng, con tim khủng, đôi đũa khủng, ngột ngạt khủng, thờ ơ khủng, gặp lại khủng, vi diệu khủng, ánh trăng khủng, ruột thừa khủng, bập bùng khủng, kundera khủng, ban đầu khủng, cõi lòng khủng, hột le khủng, bồn chồn khủng, hàng mi khủng, bàn thờ khủng, ngày mai khủng, ba chấm khủng, gần gũi khủng, sâu đậm khủng, lung lay khủng, sọt rác khủng, thường xuyên khủng, thiếu vắng khủng, trọn vẹn khủng.