Điều đầu tiên và căn cốt nhất là tôi chả biết Humboldt là ông mẽo nào cả. Ngày xưa người ta làm trường Quốc tử giám chắc cũng chả biết ông Humboldt hay ông Goethe để mà học tập. Sau này thì biết, biết rõ là khác. Tôi còn nhớ người ta cứ hay trích câu của Goethe (ông Goethe thứ lỗi, nếu có nhầm lẫn thì do thầy cô tôi dạy sai): tất cả chân lý chỉ là màu xám, chỉ có cây đời mãi mãi xanh tươi; hay mấy câu của ông Marx nói với con gái: “Hạnh phúc là đấu tranh”. Người ta cứ trích như thế, chẳng có cái nào là của mình cả. Ông Humboldt lúc lâm thời chắc không ngờ hai trăm năm sau có mấy người ở xứ kia lại lập cho mình một tấm bia thơm lừng thơm lẫy như thế.

Tôi thấy cảm thương cho Đại. Chắc nó không ngờ sẽ có lúc lại được người ta nâng lên đến mức lê cát chênh vênh như thế. Nó muốn xuống cũng không được. Người ta gán cho Đại đủ thứ mác, nào là hàn lâm, mô hình, cơ cấu, thể chế, lý tưởng (ôi sao tôi ghét cái từ này thế, ghét ngang với từ thanh niên)… Người ta mời Đại đến dự một cuộc hội thảo đến là hoành tráng. Đại nghe những bài phát biểu ngồn ngộn mỹ từ, triết thuyết mà chả hiểu tí mô tê gì. Cuối buổi, Đại đực mặt ra nhìn họ hoan nghênh mình nhiệt liệt. Đại chỉ thích nhõn cái, là được tặng một voucher mua sách của nxb tri thức, dù Đại không biết sách của họ là về cái gì. Tôi cũng mừng là nó không biết.

Về nhà, phụ bà bô làm bếp Đại làm cháy béng nồi cá kho. Bà bô bảo cái thằng to đầu mà dại, mày cũng chỉ là đứa trẻ cấp bốn thôi, đi ra ngoài cho khôn người con ạ. Trước giờ chả dám cãi bà bô, Đại lầm lũi đi lên phòng, mở truyện cô giáo Thảo và tập thể dục một mình.

Câu chuyện của Đại là có thật. Tôi nghe anh Kinh Bích Lịch kể từ hồi lớp 7 khi nhà tôi vừa mới mắc net. Chuyện của Đại cứ ảm ảnh tôi mãi dù hồi đó tôi chẳng có mong muốn tha thiết nào hơn là được một cái voucher sách như nó. Tôi nói ám ảnh không phải ngoa. Mới chiều nay thôi, tôi đi làm một công ích nhỏ cho trường, đến cuối buổi được nhận hoặc một voucher sách hoặc một vé xem phim. Tôi không ngần ngại chọn ngay vé xem phim vì tôi nhớ đến câu chuyện của Đại. Tôi không còn cô độc.

Với tôi, câu thơ đẹp nhất là câu thơ không có thực. Italo Calvino có một tựa sách rất hay là If on a winter’s night a traveller. Tôi nghĩ chỉ cần thay đổi đi một tí thành , If on a winter nights a traveller, thì nó sẽ là câu thơ đẹp nhất, trác tuyệt nhất, vi diệu nhất. Nó còn đẹp hơn cả câu thơ của Vincent Millay trong Sonnet XLIII: Trong mùa đông đứng một cành cây không (tôi dịch). Tôi cứ thắc mắc, nếu muốn học làm thơ, thì tôi sẽ vào trường đại học nào nhỉ? Liệu có trường nào dạy người ta những thứ không thể có, những thứ lệch lạc, phản cơ cấu, phi hàn lâm, vô thể chế như thế không nhỉ? May mà ông de Vinci xách bút đi làm họa sĩ, chứ ổng thi vào khoa toán chắc học xong đi làm kiến trúc sư mất.

Tôi chả biết an ủi Đại thế nào, chỉ biết nhắn YM cho nó thế này: theo tao, kết quả lớn nhất của đại học là chứng minh mày đã làm được một cái gì đó trong quãng thời gian liên tục và cô đọng 3-4 năm. đừng áp đặt những mục đích quá cao xa, to tát, những kết quả quá viển vông quá làm gì. nếu mày muốn học thực sự thì một là đi làm, hai là học PhD. còn bây giờ thì chơi đi, chơi giống hồi phổ thông ấy vì đại học thật ra chỉ là trường cấp 4 mà thôi.

Thật ra thì bọn tớ cũng chẳng nhiều nhặt gì cho cam. Lúc nào cần cái gì thì lên mạng tìm, nếu có điều kiện thì chia sẻ cho mọi người, chẳng hạn cuốn Việt Nam tự điển. Mấy hôm trước anh NL có giới thiệu trang sachxua.net. Rất cảm ơn anh nhưng rất tiếc là ở chỗ tớ các thể loại megaupload và mediafire bị chặn hết cả. Đấy, rất khó chịu cái khoản khi cần lại chẳng có mà dùng. Còn khó chịu hơn là lúc tìm được rồi mà… nó không còn là nó nữa. Anh Gúc có tìm ra cuốn Quấc âm tự vị ở đây, và ở đây, nhưng đọc sách kiểu này giống như ăn cơm bằng ly mắt trâu uống rượu ấy. Các anh admin của mấy trang sách cũ nếu muốn cộng tác thì liên hệ với tớ nhé. Tớ rất sẵn lòng cung cấp unlimited host cho đồng bào download thả cửa.

Phải bày tỏ như vậy, bởi tớ rất thông cảm với các anh admin của những trang chứa resource hay đại loại. Nhiều bạn hay có thói quen đào mỏ, cứ thấy cái mỏ nào xôm là đào cho bằng hết, bằng sạch thì thôi. Tớ vẫn còn giữ cái account của thư viện ĐHQG TP.HCM. Điều buồn cười là thỉnh thoảng tớ vẫn nhận được email cảnh báo gửi chung đến các sinh viên với nội dung đại loại: NXB A đã cắt quyền truy cập của Thư viện vì đã download với số lượng quá mức cho phép-Qua kiểm tra chúng tôi đã phát hiện anh B, mã số học viên C, vào ngày D đã download xxx file pdf trong CSDL E… Dù vậy, tớ rất ủng hộ việc nhiều bạn đã và đang số hóa sách xưa, một nguồn tư liệu vô giá đang bị mối mọt thời gian hủy hoại dần.

Việc số hóa sách xưa là một câu chuyện nhỏ. Câu chuyện lớn hơn là việc càng ngày nhân loại tiến bộ càng muốn chia sẻ khối tri thức mình có được, cho càng nhiều người có thể tiếp cận càng tốt. Vài ví dụ là phần mềm mã nguồn mở, youtube, online courses, và cái project vì cộng đồng nhân một ngày mưa vãi lin-hồn của bác NL. Càng ngày nhân loại càng tiệm cận đến một utopia nơi mà “kiến thức này là của chúng mình”, một xã hội mà rất nhiều khả năng là không tưởng, bởi chả ai ngồi không mà kiến thức chui tọt vào đầu, và ai cũng cho không nhau mọi thứ thì chán vãi cả hà.

Nhưng về trước mắt thì ai nhanh tay tinh mắt người đó nhặt thôi. Có một món khá bổ ích trong thời gian gần đây là hình thức open lectures/online courses. Trang uy tín nhất không cần phải giới thiệu nhiều là của Đại học Yale. Bác nào học behavioral economics chắc đã nghe nói đến Robert Shiller, tác giả cuốn Animal Spirits. Còn nói đến ancient Greek thì khó thể bỏ qua các bài giảng của Donald Kagan. Trang của MIT thì đa dạng hơn nhưng phần lớn là lecture notes hay dạng audio. Một số trường khác: Berkeley, SanDiego… Trang Khan Academy này một thời khá nổi nhưng ông này giảng nghe buồn ngủ lắm. Vài trang nữa là Video Lectures hay Academic Earth.

Bạn nào không muốn tàu hỏa vào ga thì luyện yoga ở Yale là đủ. Chả ai ngồi không mà kiến thức chui tọt vào đầu, nhưng mà lắm thầy thì dầy ma.

Chương trình trao đổi sinh viên là gì?

Thông thường mỗi trường đều có liên kết với những trường khác (international partners) ở những quốc gia khác nhau nhằm thúc đẩy giao lưu học thuật và qua đó, có những chương trình trao đổi sinh viên hay thực tập sinh, nghiên cứu sinh. Việc mở rộng các mối quan hệ quốc tế vừa mang lại nguồn thu cho trường, vừa giúp trường mở rộng tên tuổi, vừa mở ra nhiều lựa chọn mới về đào tạo và nghiên cứu sau đại học (master, MBA, Phd, post-doc…).

Tham gia chương trình trao đổi sinh viên tức là bạn học một/hai học kì ở một trường ở nước khác, rồi quay trở lại Swinburne học tiếp. Mỗi môn trong kì học đó có thể cho phép bạn được exempt một môn tương đồng ở Swinburne, hoặc xem như một môn elective. Học phí bạn đóng cho trường Swinburne như bình thường.

Học trao đổi sinh viên có ích lợi gì?

Có ích hay không là tùy quan niệm mỗi người. Nếu bạn thuộc tuýp thích bay nhảy, muốn thay đổi không khí, muốn khám phá những cái mới thì việc trải qua ba đến bốn năm ở Hawthorn quả có phần nhàm chán. Study exchange đưa bạn đến một đất nước mới, một nền văn hóa mới, một ngôn ngữ mới (dù ở trường họ vẫn dạy bằng tiếng Anh), giúp bạn tự tin hơn, trau dồi nhiều vốn sống hơn, linh động hơn với những thay đổi trong môi trường sống và có thêm bạn bè ở những nước khác.

Đổi lại, bạn sẽ phải settle down mọi thứ lại từ đầu. Chắc không đến nỗi bỡ ngỡ như hồi bạn mới sang Úc đâu, những cũng vất vả phết đấy. Bạn sẽ phải tốn thêm ít nhất là một cặp vé máy bay khứ hồi. Bạn sẽ phải mất thời gian cho việc tìm hiểu về trường mình sẽ học, cho việc nộp đơn, hoặc có thể là học một ngôn ngữ mới. Bạn sẽ phải chấp nhận việc xáo trộn đôi chút trong chương trình học của mình, và lỡ trong khi exchange bạn fail một môn nào đó thì cũng căng đấy.

Có thể exchange bao lâu và nên exchange vào năm thứ mấy?

Bạn có thể exchange một kì hoặc hai kì. Nếu học chương trình ba năm, bạn có thể exchange vào năm hai hoặc kì đầu năm ba. Nếu bốn năm, có thể exchange vào năm ba hoặc kì đầu năm tư. Nói chung, không nên exchange sớm quá vì lúc đó chỉ có những môn foundation, mà nên exchange vào giai đoạn chuyên ngành để học những môn đáng đồng tiền bát gạo. Cũng không nên exchange vào kì cuối cùng vì có thể ở Swinburne bạn phải học những môn project, hay thực tập, với lại tránh trường hợp đến kì cuối mà còn fail thì mệt lắm.

Nếu học double-degree, bạn có thể exchange hai học kì ở hai trường khác nhau, mà nên là hai kì kế nhau để khỏi mất công chuẩn bị hai lần.

Có thể exchange sang những trường nào, ở nước nào?

Mỗi trường có những international partners khác nhau, tùy vào quy mô và chương trình học của trường ấy. Chẳng hạn, sinh viên ở Melbourne University có thể trao đổi sang NUS (Đại học quốc gia Singapore), hay đại học tổng hợp Paris (Pháp)… Trường Swinburne thì liên kết với những trường có quy mô nhỏ hơn, ở khắp mọi nơi từ Anh, Pháp, Hà Lan đến Mỹ, Mexico, Canada… (xem ở đây). Đa số các trường dạy bằng tiếng Anh, các trường ở Pháp vừa dạy bằng tiếng Anh vừa bằng tiếng Pháp, một số ở Đức, Ý cũng thế. Riêng vài trường ở Ý, Nhật chỉ dạy bằng tiếng Ý, Nhật (ở Swinburne có chương trình Business cộng tiếng Ý/Nhật).

Vấn đề quan trọng khác là chuyên ngành bạn học. Trường Swinburne có giới thiệu các partner theo những ngành học khác nhau, nhưng tốt hơn hết là bạn nên tự tìm hiểu trên mạng xem trường ấy có mạnh về ngành của mình hay không, và trên website của trường xem những môn học available, và syllabus của những môn ấy.

Hàng kì ở Swinburne đều có Study Exchange Expo, bạn nên ghé qua để có những ấn tượng ban đầu về một số partner của Swinburne. Hoặc là từ đây bạn có thể chọn lấy một trường nào đó mà mình thích và bắt đầu hỏi họ về chương trình học, danh sách môn học, vân vân và vê vê.

Sau khi chọn trường là chọn môn học đúng không?

Đúng. Bạn nên có trong tay version mới nhất các subject mà trường đó offer, bằng cách hỏi thẳng trường đó ở Expo, hoặc email cho bộ phận international của trường đó, hoặc hỏi cô Yuki Poole ở Swinburne Abroad Office. Cô này rất nice và nhiệt tình, bạn sẽ còn làm việc với cô Yuki dài dài.

Nhưng một môn exchange thì bằng bao nhiêu môn ở Swinburne?

Bạn nên hỏi ngược lại thì đúng hơn: bao nhiêu môn exchange thì bằng một môn ở Swinburne. Thông thường ở Swinburne (và ở Úc) bạn học bốn môn một kì, mỗi môn 12.5 credits (tín chỉ), vị chi là một kì 50 credit points. Tuy nhiên mỗi nước có hệ thống tín chỉ khác nhau và không phải môn nào cũng ngang số tín chỉ với nhau. Mỹ có thời lượng học khá gần với Úc, khi một kì bạn học 4-6 môn. Ở châu Âu mới gọi là dã man con ngan. Mỗi kì ở đây được quy định là bằng 30 ETCS. Chẳng hạn ở Pháp, một môn có thể bằng 3, 4, 5, hoặc 6 ETCS. Tức là tối đa bạn phải học 10 môn mỗi kì. Nhưng vẫn không ở đâu bằng nhà mình, 10 môn/kì là chuyện thường ngày ở huyện.

Bộ thích học môn nào cũng được hả?

Đâu có. Có ba dạng. Exactly matching subject là môn y chang heo, à quên, y chang như ở Swinburne và nghiễm nhiên bạn được exemption ở Swinburne. Những môn thế này khó kiếm lắm. Relatively matching subject là những môn tương tự như môn bạn học ở Swinburne. Bạn phải xin chữ kí của convenor (tức người phụ trách môn đó ở Swinburne) để được exemption. Hoặc bạn có thể dùng hai hoặc ba môn exchange để xin exemption cho một môn ở Swinburne. Để xin được chữ kí của convenor cũng gian nan lắm. Thông thường bạn phải có subject description, rồi số tín chỉ. Những convenor khó tính còn yêu cầu cả giáo trình học, cách giảng dạy, cách cho assignment… Mấy cái đó có mà tìm vào mắt.

Thế nên, nhẹ nhàng nhất là bạn nên dành đủ bốn môn elective cho một kì exchange, để khỏi phải mất công bắc thang lên hỏi ông trời, một hai chữ kí có đòi được không. Nói như vậy không có nghĩa là bạn lười tìm hiểu. Một môn elective đôi khi sau này cũng cần thiết lắm, nên hãy cố gắng xin chữ kí convenor cho những matching subjects nếu có thể, để đỡ tốn một môn elective, và đỡ mất công sau này học lại những thứ đã học rồi.

Vậy hồ sơ cần có những gì?

Bạn lấy một bộ application ở Swinburne Abroad Office. Bạn cần điền những thứ sau.

Một application form, photocopy passport, visa và academic transcript.

Một proposed study plan để điền những môn bạn chọn như đã nói ở trên. Bạn cần có chữ kí của convenor nếu là matching subject, chữ kí của program coordinator nếu là elective subject, và sau cùng là chữ kí của trưởng khoa (chả nhớ gọi là gì nữa, cô Yuki sẽ hướng dẫn bạn), chẳng hạn trong khoa ICT là bà Debbie Churchward, tên tiếng Việt của bả là Trớt Quớt.

Hai academic reference forms. Bạn cứ nhờ những thầy cô quen mặt ở lớp tutorial viết reference cho mình.

Một bản portfolio nếu bạn học design.

Một personal statement dài khoảng một trang (tầm 500 từ) cho biết lí do bạn muốn học exchange, lí do bạn chọn trường này, bạn sẽ làm gì để khỏi mất mặt Swinburne blah blah. Nếu viết hay thì khả năng nhận được học bổng của bạn sẽ cao hơn.

Có học bổng cơ á?

Có chứ, nhưng vì bạn là sinh viên quốc tế nên cơ hội sẽ không nhiều. Thường thì bạn sẽ được xét hai loại học bổng sau: học bổng của khoa (tầm $2000) nếu bạn là sinh viên ưu tú của khoa, học bổng của Expo (tầm $2000) nếu trường bạn chọn có tham dự Expo ở Swinburne. Bạn không cần phải viết essay gì cả, nếu được trường sẽ báo. Những học bổng khác bạn xem trên website của Swinburne Abroad.

Nên bắt đầu từ lúc nào và bao giờ thì deadline nhỉ?

Lấy một cái mốc cụ thể cho bạn dễ hình dung nhé. Giả sử định exchange vào semester 2 năm 2010, bạn nên bắt đầu tìm hiểu từ semester 2 năm 2009. Hạn nộp hồ sơ là 31 tháng Ba năm 2010 nhưng có thể du di thêm vài tuần lễ, vì mấy trường ở Bắc bán cầu đến tháng 9 mới bắt đầu Fall semester bạn ạ.

Thế còn vi xa vi gần thì sao?

Trường partner sẽ gửi thư offer cho bạn và bạn tự đến embassy của nước đó xin visa (hoặc gửi passport qua đường bưu điện của đường, mà như thế thì phiêu lắm). Vì là exchange student nên xin visa cũng không khó lắm. Cái này mỗi nước mỗi khác, chỉ lưu ý là đi các nước châu Âu (trừ Anh) thì xin chung một loại visa Schegen. Bạn có thể phải du lịch Canbera hay Sydney một chuyến.

Có cần phải mua vé máy bay trước khi xin visa không?

Đã bảo rồi, mỗi nước mỗi khác, nhưng thường thì không cần đâu, có offer letter là được rồi.

Suýt nữa thì quên, sang đó thì ở đâu?

Nếu bạn có người thân hay muốn ở nhà bạn bè thì tự lo lấy. Thông thường thì sau khi gửi offer letter trường sẽ có các options về chỗ ở cho bạn. Exchange student cũng giống như khách ấy, người ta phải có trách nhiệm với mình chứ (chưa nói là phải niềm nở), giống như các bạn Lào du học ở Việt Nam ấy.

Sướng quá hen.

Bạn apply thử đi rồi biết, mệt phết đấy ông tướng ạ.

© VietSwin 2010