A

[Arcades [Những ngõ vòm], Magasins de Nouveautés, Sales Clerks]

Những trụ cột ma thuật của các cung điện ấy

Cho kẻ tay mơ thấy được từ mọi phía,

Trong những đồ vật mà các hàng hiên để lộ,

Rằng công nghiệp là tình địch của nghệ thuật.

-          “Chanson nouvelle”, trích trong Nouveaux Tableaux de Paris, ou Observations sur les moeurs et usages des Parisiens au commencement du XIX^e siècle [Những bức tranh mới về Paris, hay là các quan sát về phong và tục của người Paris đầu thế kỷ 19] (Paris, 1828), quyển 1, tr. 27

Bán những thân xác, những tiếng nói, sự giàu có vô biên không cần bàn xét, bán cái mà người ta sẽ chẳng bao giờ bán.[i]

-          Rimbaud

 “Khi nói về các đại lộ nội vi,” theo Illustrated Guide to Paris, một bức tranh toàn cảnh về thành phố bên dòng sông Seine và những vùng lân cận của nó từ thời năm 1852, “chúng ta đã lần đi lần lại nhắc đến những ngõ vòm thông đến chúng. Những ngõ vòm này, một phát minh mới của tính xa hoa công nghiệp, là các hành lang mái ốp kính, chia ô đá hoa, kéo dài qua những khối nhà mà các chủ nhân của chúng hiệp đồng chia sẻ các hành lang ấy. Nằm dọc hai bên hành lang, nhận ánh sáng từ bên trên chiếu xuống, là các cửa hiệu thanh lịch nhất, tuồng như ngõ vòm là một thành phố, một thế giới trong bức tiểu họa {Người dạo phố}, mà ở đó khách hàng sẽ tìm thấy mọi thứ họ cần. Khi trời đổ cơn mưa rào bất chợt, những ngõ vòm trở thành nơi trú ngụ cho những ai không chuẩn bị trước, đem đến cho họ cuộc tản bộ bình yên, dù là hạn hẹp – một điều cũng giúp những người bán hàng hưởng lợi.” {Thời tiết}

Trên đây là đoạn cốt yếu nhằm giới thiệu những ngõ vòm; mà đã nói về những ngõ vòm, thì không chỉ những chuyện lan man về khách dạo phố hay tiết trời, mà ngay cả chuyện xây dựng ngõ vòm, ở trong một mạch kinh tế và kiến trúc, cũng cần được nhắc đến. [A1,1]

Tên của các magasin de nouveautés [cửa hiệu bán đồ mốt]: La Fille d’Honneur, La Vestale, Le Page Inconstant, Le Masque de Fer, Le Petit Chaperon Rouge, Petite Nanette, La Chamière allemande, Au Mamelouk, Le Coin de la Rue[ii] – những tên hầu hết bắt nguồn từ các vở khinh kịch [vaudeville]. {Thần thoại học} Cửa hiệu găng tay: Au Ci-Devant Jeune Homme. Cửa hiệu mứt kẹo: Aux Armes de Werther.

“Tên của người bán kim hoàn xuất hiện bên trên cánh cửa của cửa hiệu bằng các chữ cái lớn được chạm – được chạm từ đá giả ngọc tinh tế.” Eduard Kroloff, Schiderungen aus Paris (Hamburg, 1839), quyển 2, tr. 73. “Ở Galerie Véro-Dodat, có một hiệu tạp hóa; bên trên cánh cửa của nó, người ta đọc được dòng chữ: “Gastronomie Cosmopolite” [Tứ hải sành ăn]. Từng ký tự riêng rẽ của biển hiệu được làm, theo lối comic, từ  những con chim dẽ giun, gà lôi, thỏ rừng, gạc hươu, tôm hùm, cá, cật chim, v.v.” Kroloff, Schilderungen aus Paris, quyển 2, tr. 75. {Grandville[iii]} [A1,2]

Khi việc kinh doanh phát đạt, người chủ sẽ mua hàng trữ cho một tuần, và để có chỗ chứa hàng, họ sẽ thu vén gác xép. Bằng cách ấy, boutique trở thành một magasin.

Đó là thời mà Balzac có thể viết: “Nhà thơ lớn nổi danh ngâm những khúc stanza đầy sắc màu từ Nhà thờ Madeleine cho đến Porte Saint-Denis.” Le Diable à Paris (Paris, 1846), quyển 2, tr. 91 (Balzac, “Những đại lộ ở Paris”). [A1,4]

“Vào ngày cái từ đặc sản [specialty] được phát minh bởi Nữ hoàng Lãnh thương, hoàng hậu của nước Pháp và các vùng lân cận: người ta nói rằng ngày đó, Mercury, vị thần đặc trách về buôn bán và các đặc sản xã hội khác, cầm phù hiệu của mình gõ ba lần trước cửa Sở Chứng khoán và thề trước bộ râu của Proserpine rằng ông hài lòng với cái từ đó.” {Thần thoại học} Tuy vậy, từ này ban đầu được dùng chỉ để chỉ các vật phẩm xa xỉ. La Grande Ville: Nouveau Tableau de Paris [Thành phố lớn: Bức tranh mới về Paris] (Paris, 1844), quyển 2, tr. 57 (Marc Fournier, “Các đặc sản của người Paris”). [A1,5]

Những con đường hẹp xung quanh Opéra và những mối nguy mà người đi bộ gặp phải khi bước ra từ nhà hát ấy, luôn bị vây xung quanh bởi cơ man là xe ngựa, đem đến cho một nhóm các nhà đầu cơ năm 1821 ý tưởng dùng một số khối cấu trúc để phân tách nhà hát mới với đại lộ. / Việc làm này, vốn mang lại giàu có cho những người khơi ra ý tưởng, cũng cùng lúc mang lại lợi ích to lớn cho công chúng. / Bằng một ngõ vòm bằng gỗ, nhỏ, hẹp, ốp mái, người ta thực sự có thể đi trực tiếp, với sự yên tâm tuyệt đối trên hành lang của Opéra [về tiết mục này, nên xem phim Sherlock Holmes: A Game of Shadows (2011) :ppp - ND], tới các phòng trưng bày và từ đó trở ra đại lộ… Bên trên mũ cột của trụ bổ tường kiểu Doric phân chia các cửa hiệu, là hai tầng căn hộ, và bên trên các căn hộ – dọc theo chiều dài của các phòng trưng bày – là một mái ô kính khổng lồ bao trùm.” J. A. Dulaure, Histoire physique, civile et morale de Paris depuis 1821 jusqu’à nos jours [Lịch sử thực tế, dân sự và đạo đức của Paris từ năm 1821 đến thời chúng ta] (Paris, 1835), quyển 2, tr. 28-29. [A1,6]

Cho đến năm 1870, xe ngựa là phương tiện chủ đạo trên đường phố. Người đi bộ đến là khổ trên các vỉa hè chật chội, và thế là họ chủ yếu tản bộ trong những ngõ vòm, nơi che chắn cho họ khỏi thời tiết xấu và giao thông ngoài đường. “Những đường phố lớn và vỉa hè rộng rãi của chúng ta thích hợp cho cuộc bát phố ngọt ngào, cũng như vào thời ông già của chúng ta thì chỉ có những ngõ vòm mà thôi.” {Người bát phố} Edmond Beaurepaire, Paris d’hier et d’aujourd’hui: La Chronique des rues [Paris hôm wa và hôm nay: Biên niên sử đường phố] (Paris, 1900), tr. 67. [A1a,1]

Tên các ngõ vòm: Ngõ Panoramas, Ngõ Véro-Dodat, Ngõ Désir (hồi xưa dẫn đến một ngôi nhà tai tiếng), Ngõ Colbert, Ngõ Vivienne, Ngõ Pont-Neuf, Ngõ Caire, Ngõ Réunion, Ngõ Opéra, Ngõ Trinité, Ngõ Cheval-Blanc, Ngõ Pressière [Bessières chăng?], Ngõ Bois de Boulogne, Ngõ Grosse-Tête. (Ngõ Panoramas ban đầu có tên là Ngõ Mirès.) [A1a,2]

Ngõ Véro-Dodat (được xây giữa Rue de Bouloy và Rue Grenelle-Saint-Honoré) “được đặt theo tên của hai người bán thịt heo giàu có, quý ông Véro và Dodat, năm 1823 hai người cùng thực hiện việc xây dựng ngõ vòm và những tòa nhà ngay sát – một sự phát triển kỳ tích. Điều này gợi hứng cho một người ở thời đó mô tả ngõ vòm này như một “công trình nghệ thuật đáng yêu được dựng lên bởi hai người hàng xóm””. J. A. Dulaure, Histoire physique, civile et morale de Paris depuis 1821 jusqu’à nos jours (Paris, 1835), quyển 2, tr. 34. [A1a, 3]

Ngõ Véro-Dodat có nền đá hoa. Nữ diễn viên Rachel đã sống ở đây một thời. [A1a,4]

Số nhà 26, Galerie Colbert: “Ở đó, trong lốt một phụ nữ làm găng tay, ánh lên một vẻ đẹp có thể tiếp cận, nhưng trong sự trẻ trung, vẻ đẹp ấy chỉ mang tầm quan trọng tự thân; cô ấy đòi những người yêu thích mình chu cấp cho cô quần áo đẹp để cô hy vọng kiếm được gia tài nhờ nó… Người phụ nữ trẻ trung và xinh đẹp dưới lớp kính có tên “Tuyệt đối”; nhưng triết học hẳn là hoài phí thời gian đeo đuổi cô. Hầu gái của cô mới là người bán những chiếc găng tay; cô ấy muốn như thế.” {Búp bê} {Gái bán hoa} [Charles] Lefeuve, Les Anciennes Maisons de Paris [Những ngôi nhà cổ ở Paris], quyển 4 (Paris, 1875), tr. 70. [A1a,5]

Cour du Commerce: “Tại đây những thử nghiệm đầu tiên (dùng lông cừu) đã được tiến hành với máy xén giấy; người phát minh ra nó thời đó sống ở Cour de Commerce và Rue de l’Anciene-Comédie.” Lefeuve, Les Anciennes Maisons de Paris, quyển 4, tr. 148. [A1a,6]

“Ngõ Caire, nơi nghề kinh doanh chính là in thạch bản, hẳn đã trang hoàng đèn đóm khi Napoleon đệ Tam bãi bỏ thuế tem cho các thông cáo thương mại; sự giải phóng này làm cho ngõ vòm giàu có hơn, và cho thấy nhận thức rõ hơn về các khoản chi tiêu cho sự đẹp-đẽ-hóa. Còn thì trước đó, mỗi lần trời mưa là người ta phải dùng ô chống dột trong các phòng trưng bày, bởi có vài chỗ thiếu kính chắn.” Lefeuve, Les Anciennes Maisons de Paris, quyển 2, tr. 233. {Những ngôi nhà mơ ước} {Thời tiết} (trang trí kiểu Ai Cập). [A1a,7]

(còn tiếp)

-=-=-=-=-=

Chúng ta hãy bắt đầu bằng cách thử đưa ra vài định nghĩa.

(1)   Tác phẩm cổ điển là những cuốn sách chúng ta luôn nghe người ta nói, “Tôi đang đọc lại…” chứ không bao giờ “Tôi đang đọc…”

Ít nhất điều này cũng xảy ra trong giới tự coi mình là “đọc nhiều.” Nó không đúng lắm với những người trẻ ở độ tuổi giáp mặt thế giới lần đầu, và những thứ cổ điển là một phần của thế giới đó.

Tiền tố lặp lại ở trước động từ “đọc”[1] có thể là sự đạo đức giả nho nhỏ đối với những người xấu hổ khi thừa nhận rằng họ chưa đọc một cuốn sách nổi tiếng nào đó. Để động viên họ, chúng ta chỉ cần để ý rằng, cho dù lượng đọc cơ bản của ai đó có bao la đến đâu, vẫn còn một số khổng lồ các tác phẩm nền tảng mà anh ta chưa đọc.

Ai chưa đọc toàn bộ Herodotus và toàn bộ Thucydides thì giơ tay lên nào! Và Saint-Simon nữa? Và Cardinal de Retz? Nhưng ngay cả các bộ tiểu thuyết vĩ đại của thế kỷ mười chín, người ta cũng chỉ bàn đến nhiều hơn đọc. Ở Pháp học sinh bắt đầu đọc Balzac ở ghế nhà trường, và theo như số ấn bản phát hành, người ta có thể cho rằng dân Pháp học xong vẫn còn tiếp tục đọc ông, nhưng nếu làm một cuộc thăm dò dư luận ở Ý, tôi e rằng Balzac sẽ gần như đội sổ mất. Những người yêu thích Dickens ở Ý tạo thành một nhóm trí thức nhỏ; ngay khi vừa gặp mặt, họ bắt đầu tán chuyện về các nhân vật và phân đoạn như thể họ đang bàn luận về những người và những thứ mà họ biết. Nhiều năm trước, khi đang dạy ở Mỹ, Michel Butor đã phát chán khi toàn được hỏi về Emile Zola, người ông chưa bao giờ đọc, nên ông quyết định đọc hết bộ Gia đình Rougon-Macquart. Ông nhận ra rằng nó hoàn toàn khác so với những gì ông đã nghĩ: một cây phả hệ mang tính huyền thoại và vũ trụ nguyên kì diệu, sau đó được ông mô tả trong một tiểu luận xuất sắc.

Nói cách khác, lần đầu đọc một cuốn sách vĩ đại ở tuổi trưởng thành là một niềm khoái cảm phi thường, khác với (dù rằng người ta không thể nói nhiều hơn hay kém hơn) niềm khoái cảm đọc được nó khi còn trẻ. Tuổi trẻ mang đến cho việc đọc, cũng như bất cứ trải nghiệm nào, một hương vị riêng và một cảm giác riêng về tầm quan trọng, trong khi ở tuổi trưởng thành người ta lại nhận thấy (hay phải nhận thấy) nhiều chi tiết và tầng ý và lớp nghĩa hơn. Bởi vậy chúng ta có thể thử đưa ra định nghĩa kế tiếp:

(2)   Chúng ta dùng từ “cổ điển” cho những cuốn sách được gìn giữ nâng niu bởi những người đã đọc và yêu chúng; nhưng chúng cũng được nâng niu không kém bởi những người có niềm may mắn được đọc chúng lần đầu trong điều kiện tốt nhất để tận hưởng.

Trên thực tế, sự đọc khi còn trẻ có khi còn không đem lại kết quả, do thiếu kiên nhẫn, sao nhãng, thiếu kinh nghiệm với “hướng dẫn sử dụng” trước khi dùng, và thiếu kinh nghiệm trong chính cuộc sống. Những cuốn sách được đọc có thể (nhiều khi ngay lập tức và đồng thời) mang tính khơi gợi, theo nghĩa chúng mang lại một hình thức cho các kinh nghiệm trong tương lai, đem đến các mô hình, điều kiện so sánh, sơ đồ phân loại, thang giá trị, bản mẫu của cái đẹp – tất cả những thứ vẫn sẽ có tác dụng ngay cả khi cuốn sách được đọc thời trẻ đã gần như hoàn toàn bị lãng quên. Nếu đọc lại cuốn sách ở tuổi trưởng thành, chúng ta thường khám phá lại các hằng tính đó, những thứ lúc này trở thành một phần của cơ chế bên trong chúng ta, nhưng bắt nguồn của chúng thì ta đã lãng quên từ lâu. Một tác phẩm văn chương có thể thành công trong việc khiến chúng ta quên nó, nhưng lại gieo mầm của nó ở trong ta. Bởi vậy định nghĩa chúng ta có thể đưa ra là:

(3)   Tác phẩm cổ điển là những cuốn sách tạo ra một ảnh hưởng lạ lùng, kể cả khi chúng từ chối bị bứt rễ khỏi tâm trí chúng ta, lẫn khi chúng ẩn náu trong những nếp gấp của kí ức, ngụy trang thành vô thức cá nhân hay tập thể.

Bởi vậy, một lúc nào đó khi trưởng thành, chúng ta nên tìm đọc lại những cuốn sách quan trọng nhất của thời tuổi trẻ. Ngay cả khi những cuốn sách còn y nguyên (mặc dù chúng có thay đổi, trên phương diện cái nhìn lịch sử của chúng ta thay đổi), thì chúng ta vẫn chắc chắn đã đổi khác, và cuộc giáp mặt của chúng ta lần này sẽ là một điều hoàn toàn mới.

Bởi thế, việc dùng động từ “đọc” hay “đọc lại” không mấy quan trọng. Thực ra, chúng ta có thể nói:

(4)   Mọi lần đọc lại một cuốn sách cổ điển đều là một chuyến khám phá y như lần đọc đầu tiên.

(5)   Mọi lần đọc một cuốn sách cổ điển thực ra là một lần đọc lại.

Định nghĩa (4) có thể được xem như hệ quả của điều sau đây:

(6)   Một cuốn sách cổ điển là cuốn không bao giờ thôi nói những gì nó phải nói.

Trong khi định nghĩa (5) lệ thuộc vào một công thức cụ thể hơn, chẳng hạn như:

(7)   Tác phẩm cổ điển là những cuốn đến với chúng ta cùng với dấu vết của những lần đọc trước, và mang theo dấu vết mà bản thân chúng để lại trên nền văn hóa hay các địa hạt văn hóa mà chúng đi qua (hay nói đơn giản hơn, trên ngôn ngữ và phong tục).

Tất cả điều này đều đúng với tác phẩm cổ điển cổ đại và cổ điển tân thời. Nếu tôi đọc Odyssey thì tức là tôi đọc văn bản của Homer, nhưng tôi không thể quên toàn bộ ý nghĩa của chuyến thám hiểm của Ulysses trong diễn trình nhiều thế kỷ, và tôi không thể ngăn mình tự hỏi liệu rằng các nghĩa này có ẩn chứa trong văn bản, hay liệu rằng chúng là các lớp khảm, những sự bóp méo hay mở rộng. Khi đọc Kafka, tôi không thể tránh được việc tán thành hay phản đối tính chính đáng của tính từ “Kafka tính” [Kafkaesque], mà người ta thường nghe cứ mỗi mười lăm phút, xuất hiện ở bất cứ đâu. Nếu tôi đọc Cha và con của Turgenev hay Lũ người quỷ ám của Dostoyevsky, tôi không thể ngăn mình nghĩ làm thế nào các nhân vật vẫn cứ được hiện thân ở ngay thời đại của chúng ta.

Việc đọc một cuốn sách cổ điển phải cho chúng ta một hay hai nỗi ngạc nhiên trước ý niệm của chúng ta về nó. Bởi thế, tôi luôn khuyến khích, dù không bao giờ là đủ, việc đọc trực tiếp văn bản, gạt sang bên lề tiểu sử chi tiết, các lời bình luận và diễn giải hết mức có thể. Các trường phổ thông và đại học phải giúp chúng ta hiểu rằng, không cuốn sách nào nói về một cuốn sách lại nói được nhiều hơn chính cuốn được đề cập, mà thay vào đó họ nên làm hết sức có thể để khiến chúng ta nghĩ đến điều ngược lại. Có một sự đảo lộn giá trị rất phổ biến, mà trong đó lời giới thiệu, đề chú và thư mục tham khảo được dùng như bình phong để che giấu những gì văn bản phải nói, và thực sự, chỉ có thể nói nếu nó được tự ý nói mà không có những người làm trung gian tuyên bố là mình biết nhiều hơn văn bản. Chúng ta có thể kết luận rằng:

(8)   Một cuốn sách cổ điển không nhất thiết dạy chúng ta bất cứ thứ gì chúng ta chưa biết. Trong một cuốn cổ điển chúng ta thỉnh thoảng khám phá ra cái gì đó mà mình đã luôn biết (hoặc nghĩ rằng mình đã biết), nhưng không biết rằng tác giả này đã nói nó trước tiên, hay ít nhất có liên hệ đến nó theo một cách đặc biệt nào đó. Và điều này cũng là nỗi ngạc nhiên mang đến nhiều khoái cảm, chẳng hạn như niềm khoái cảm chúng ta luôn có được từ việc khám phá ra một nguồn gốc, một quan hệ, một thân tính. Từ tất cả điều này chúng ta có thể đi đến một định nghĩa kiểu thế này:

(9)   Tác phẩm cổ điển là những cuốn mà khi đọc, chúng ta tìm thấy mọi thứ trong đó đều tươi mới hơn và ngoài mong đợi, so với những gì chúng ta đã nghĩ là mình biết khi nghe về chúng.

Một cách tự nhiên, điều này chỉ xảy ra khi một cuốn cổ điển thực sự có tác dụng như thế, tức là nó thiết lập được một mối quan hệ cá nhân với người đọc. Nếu không có ánh lóe nào thì thật đáng tiếc; nhưng chúng ta không đọc tác phẩm cổ điển vì nghĩa vụ hay lòng tôn kính, mà chỉ bởi tình yêu. Ngoại trừ ở trường học. Và trường học nên giúp bạn biết một số tác phẩm cổ điển nào đấy, dù rõ ràng hay lơ mơ, mà trong đó, hay liên quan tới chúng, sau này bạn có thể chọn một số cuốn cho mình. Trường học có nghĩa vụ mang cho bạn các công cụ cần thiết để đưa ra lựa chọn, nhưng những lựa chọn cốt yếu lại xảy ra bên ngoài và sau thời đi học.

Chỉ bằng cách đọc mà bỏ qua thiên kiến, bạn mới có thể gặp được cuốn sách sẽ trở thành của bạn. Tôi biết một nhà lịch sử nghệ thuật xuất sắc, một người đọc nhiều kinh khủng, người mà trong tất cả cuốn sách dành một tình yêu đặc biệt cho Pickwick Papers; mỗi khi có cơ hội là ông ấy lại lẩy những câu từ cuốn sách của Dicken, và kết nối mỗi và mọi sự kiện trong cuộc sống với một phân đoạn nào đó trong Pickwick. Dần dà bản thân ông ấy, và thứ triết học thực thụ, và vũ trụ, đã thành hình và tạo dạng theo Pickwick Papers bằng một quá trình đồng nhất hóa toàn diện. Theo cách này chúng ta đi đến một ý niệm rất kiêu kỳ và khắt khe về một tác phẩm cổ điển:

(10)     Chúng ta dùng từ “cổ điển” cho một cuốn sách mang hình thức tương đương như vũ trụ, nhưng ở mức độ như một lá bùa đến từ thời cổ đại. Với định nghĩa này chúng ta tiệm tiến đến ý tưởng về cuốn sách “hoàn toàn sách,” như Mallarmé đã nghĩ đến.

Nhưng một tác phẩm cổ điển có thể thiết lập được mối quan hệ chặt chẽ tương tự, nếu nói về đối lập và phản đề. Mọi điều Jean-Jacques Rousseau nghĩ và làm đều rất đáng quý ở tận đáy lòng tôi, tuy nhiên trong tôi chất đầy mội nỗi khao khát không kìm nén được, là phản đối, chỉ trích, tranh cãi với ông ấy. Đó là vấn đề ác cảm cá nhân ở mức độ tính khí, do vậy tôi không có lựa chọn nào khác ngoài cách không đọc ông; tuy nhiên tôi không thể ngăn mình xếp ông vào số những tác giả của tôi. Bởi vậy tôi sẽ nói:

(11)  Tác giả cổ điển của bạn là người bạn không thể cảm thấy thờ ơ, người giúp bạn xác định bản thân bạn trong mối tương quan với ông ta, ngay cả trong tương quan bất đồng.

Tôi nghĩ rằng mình không có nhu cầu biện hộ cho việc dùng từ “cổ điển” mà không nhắc đến những khác biệt về niên đại, phong cách hay thẩm quyền tác giả. Thứ phân biệt cổ điển, theo cách tôi đang lập luận, có thể chỉ là một hiệu ứng tiếng vang áp dụng cho một tác phẩm cổ đại cũng như tân thời đã giành được chỗ đứng trong một thể liên tục có tính văn hóa. Chúng ta có thể nói:

(12)  Một cuốn cổ điển là cuốn sách đến trước những cuốn cổ điển khác; nhưng bất cứ ai đã đọc những cuốn khác rồi mới đọc cuốn này, ngay lập tức nhận ra vị trí của nó trên cây phả hệ.

Lúc này tôi không thể lần lữa vấn đề cốt tử của việc làm sao liên hệ việc đọc những cuốn cổ điển với việc đọc tất cả cuốn sách khác có thể là bất cứ gì ngoại trừ cổ điển. Đó là vấn đề kết nối với những câu hỏi như “Tại sao thà đọc tác phẩm cổ điển còn hơn chú tâm vào những cuốn giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn thời đại của chính mình?” hay “Chúng ta có thể tìm đâu ra thời gian và sự bình yên trong tâm trí để đọc các tác phẩm cổ điển, trong khi mình bị lấn át bởi dồn dập các sự kiện đang xảy ra?”

Tất nhiên, chúng ta có thể tưởng tượng một đấng nào đó dành thời gian đọc của ông ta chỉ độc cho Lucretius, Lucian, Montaigne, Erasmus, Quevedo, Marlowe, Diễn ngôn về phương pháp, Wilhelm Meister, Coleridge, Ruskin, Proust và Valéry, với một vài sự đột nhập theo hướng Murasaki hay các saga của Iceland. Và tất cả thứ này không dính dáng đến việc viết bài điểm sách cho các ấn phẩm mới nhất, hay những bài báo để giành lấy một ghế trong trường đại học, hay các bài cho tạp chí sắp đến hạn nộp. Để giữ một chế độ kiêng cữ mà không có bất cứ vi phạm nào như vậy, tâm hồn ấy hẳn sẽ phải hạn chế việc đọc báo, và không bao giờ bị cám dỗ bởi cuốn tiểu thuyết mới ra hay một cuộc điều tra xã hội học. Nhưng chúng ta phải thấy rằng sự nghiêm khắc như vậy có thể hợp lý hoặc có lợi đến đâu. Những tin nóng sốt có thể vô vị hay lá cải, nhưng nó vẫn để lại một điểm để chúng ta đứng và nhìn về cả sau lưng lẫn phía trước. Để có thể đọc được tác phẩm cổ điển bạn phải biết là bạn đọc chúng “từ đâu”; bằng không cả sách và người đọc sẽ mất hút vào đám mây vô tận. Thế nên, đây là lý do tại sao “lợi suất” to lớn nhất của việc đọc tác phẩm cổ điển sẽ đạt được bởi người biết làm thế nào luân phiên chúng với liều lượng thích hợp những chuyện thời sự. Và điều này không nhất thiết hàm ý một trạng thái bình thản nội tâm bất di bất dịch. Nó cũng có thể là kết quả của sự mất kiên nhiễn đến độ bực dọc, của nỗi bất mãn cáu-bẳn-và-lừng-phừng của tâm trí.

Có lẽ lý tưởng nhất là lưu ý các sự kiện thời sự như cách chúng ta nghe ngóng tiếng inh ỏi ngoài cửa sổ, báo cho chúng ta biết về vụ kẹt xe hay những thay đổi đột ngột của thời tiết, trong khi vẫn lắng nghe tiếng nói của các tác phẩm cổ điển vang lên rõ ràng và dõng dạc bên trong căn phòng. Nhưng như thế là đòi hỏi quá nhiều với hầu hết mọi người, khi mà sự hiện diện của tác phẩm cổ điển được hiểu như là tiếng ầm ì xa xăm bên ngoài một căn phòng tràn ngập tiếng vặt vãnh ngày thường, như tiếng một tivi mở loa hết cỡ. Bởi vậy có thể nói thêm:

(13)  Một tác phẩm cổ điển là thứ gì đó có xu hướng gạt những mối lo âu ngày thường vào chỗ tiếng ồn hậu cảnh, nhưng đồng thời tiếng ồn hậu cảnh này là thứ chúng ta không thể thiếu.

(14)  Một tác phẩm cổ điển là thứ gì đó khăng khăng làm tiếng ồn hậu cảnh ngay cả khi những mối lo âu nhất thời nặng nề nhất cũng nằm trong tầm kiểm soát của tình thế.

Sự thật là, việc đọc tác phẩm cổ điển có vẻ đụng chạm với nhịp sống của chúng ta, vốn không còn đáp ứng được những khoảng thời gian dài hay sự phóng khoáng của niềm vui thú con người. Nó cũng xung đột với tính chiết trung của nền văn hóa của chúng ta, vốn không bao giờ có thể soạn được một thư mục các thứ cổ điển, chẳng hạn những thứ phù hợp với nhu cầu của chúng ta.

Hoàn cảnh trên có thể được nhận thấy trọn vẹn trong trường hợp Leopardi, với cuộc sống cô độc trong nhà bố mình (“paterno ostello” của ông), với sự sùng bái cổ văn Hy Lạp và Latinh của ông, và thư viện đồ sộ mà ông được tùy ý sử dụng từ người bố, Monaldo. Kể cả toàn bộ nền văn chương Ý và Pháp ở trong đó, ngoại trừ số tiểu thuyết và những cuốn “nóng sốt” nói chung mà tất thảy đều ít nhất bị gạt ra bên lề, tất cả để dành phục vụ thì giờ rỗi rãi của chị ông là Paolina (“Stendhal của chị”, có lần ông viết cho bà như vậy). Ngay cả với mối quan tâm mãnh liệt dành cho khoa học và lịch sử, ông vẫn thường dựa vào các bản văn không hoàn toàn cập nhật, học theo thói quen loài chim từ Buffon, xác ướp của Fredrik Ruysch từ Fontanelle, hành trình của Columbus từ Robertson.

Ngày nay chúng ta không thể nghĩ đến một nền giáo dục kinh kệ như của Leopardi thời trẻ; trên hết, thư viện của Bá tước Monaldo đã được mở rộng nhiều lần. Thứ bậc của những cuốn sách cũ đã suy giảm, trong khi các nhan đề mới nở rộ trong tất thảy các nền văn chương và văn hóa hiện đại. Chỉ còn cách là tất cả chúng ta hãy sáng tạo ra thư viện cổ điển lý tưởng của riêng mình. Tôi sẽ nói rằng một thư viện như vậy phải bao gồm một nửa là những cuốn sách chúng ta đã đọc và thực sự quan trọng với chúng ta, và một nửa là số sách chúng ta định đọc và cho là sẽ quan trọng – còn thì để lại một khu các kệ trống dành cho những mối ngạc nhiên và các khám phá tình cờ.

Tôi nhận ra rằng Leopardi là cái tên duy nhất tôi trích ra từ văn chương Ý – một kết quả của sự mở rộng mạnh mẽ thư viện. Lúc này có lẽ tôi phải viết lại toàn bộ để nói rõ một cách hoàn chỉnh rằng sách cổ điển giúp chúng ta hiểu mình là ai và mình đứng ở đâu, điều này không thể thiếu với mục đích so sánh những gì thuộc về nước Ý với nước ngoài và ngược lại.

Rồi tôi phải viết lại thêm lần nữa, kẻo có người tin rằng phải đọc sách cổ điển bởi chúng “phục vụ bất cứ mục đích nào”. Lý do duy nhất một người có thể viện dẫn, là thà đọc sách cổ điển còn hơn là không đọc chúng.

Và nếu bất cứ ai phản đối rằng không đáng để phải phiền phức như vậy, thì tôi sẽ trích lời Cioran (người chưa là cổ điển nhưng sẽ trở thành): “Trong khi họ đang chuẩn bị chất độc cần thì Socrates đang học một điệu trên cây sáo. “Học điệu ấy trước khi chết”, họ hỏi, “thì liệu có ích gì cho ông?””

Trần Quốc Tân dịch

Từ “Why Read the Classics” trong The Literature Machine, Patrick Creagh dịch sang tiếng Anh, 1987.

Các phán quan thường được yêu cầu phân xử xem một phim có phải thuần túy con heo, hay có giá trị nghệ thuật gì hay không. Tôi không phải một trong những người khăng khăng rằng giá trị nghệ thuật có thể bù đắp cho mọi thứ; thỉnh thoảng các tác phẩm nghệ thuật đích thực còn nguy hiểm với đức tin, với hành vi, với quan điểm hiện tại hơn cả các tác phẩm ít giá trị hơn. Nhưng tôi tin rằng những người thành niên có quyền tiêu thụ văn hóa phẩm con heo, ít nhất để còn muốn cái gì khác cao hơn. Tuy vậy, tôi nhận ra rằng thỉnh thoảng một quan tòa buộc phải quyết định xem một phim được sản xuất ra nhằm bày tỏ các khái niệm hay lý tưởng thẩm mỹ nào đó (kể cả qua những cảnh vi phạm cái nhìn đạo đức đã được chấp nhận), hay nhằm mục đích độc nhất là đánh thức bản năng của khán giả.

Vầng, có một tiêu chuẩn để quyết định xem một phim có phải con heo hay không, và nó dựa trên sự tính toán về thời gian bị lãng phí. Stagecoach, một siêu phẩm đại chúng vĩ đại, được quay toàn bộ trên độc một chiếc stagecoach [xe ngựa] (ngoại trừ đoạn mở đầu, vài quãng ngắn và đoạn kết thúc). Nhưng nếu không có chuyến đi này thì bộ phim sẽ không có ý nghĩa gì hết. L’avventura của Antonioni thì chỉ độc có thời gian phung phí: người ta đến rồi đi, nói chuyện, thất lạc rồi được tìm lại, mà chẳng có gì xảy ra cả. Chỗ thời gian phung phí này có thể hấp dẫn hoặc không, nhưng bộ phim thì đích thị nói về nó.

Ngược lại, một phim con heo, để biện hộ cho chi phí một tấm vé hay việc mua một máy cát-sét, bảo chúng ta rằng có những ai đó cặp với nhau về mặt tình dục, nam với nữ, nam với nam, nữ với nữ, nữ với chó hay ngựa đực (Tôi có thể chỉ ra rằng chẳng có phim heo nào mà nam cặp với ngựa cái hay chó cái: sao lại không nhỉ?). Và điều này vẫn sẽ ổn thôi: nhưng nó chỉ toàn là thời gian phung phí.

Nếu Gilbert, để hiếp Gilbertina, phải đi từ Lincoln Center đến Sheridan Square, thì bộ phim cho bạn thấy Gibert ngồi ở trong xe anh ta suốt cuộc hành trình, đi hết đèn đỏ này đến đèn đỏ khác.

Phim con heo chỉ toàn những người leo vào trong xe và lái mút chỉ, các cặp phí phạm biết bao nhiêu thời gian để ghi tên tại các quầy khách sạn, những quý ông phải tốn nhiều phút trong thang máy mới đến được phòng của họ, các cô gái tọng các loại thức uống khác nhau và mân mê không biết chán những dây chuyền và áo blu trước khi thú nhận với nhau rằng họ thích Sappho hơn Don Juan. Nói một cách đơn giản và sống sượng, trong phim heo, trước khi bạn có thể thấy một con ngựa khỏe mạnh bạn phải kiên nhẫn chịu đựng một phim tài liệu có thể được tài trợ bởi Cục Giao thông.

Có các lý do thấy rõ. Một bộ phim mà Gilbert chỉ có nhõn việc hiếp Gilbertina, hết trước ra sau rồi úp thìa, thì quả là không thể chịu đựng được. Về mặt thể phách với các diễn viên, và mặt kinh tế với nhà sản xuất. Và cũng không thể chịu đựng được đối với khán giả về mặt tâm lý: để sự quá lố có tác dụng, người ta phải thực hiện nó trên một phông nền của cái bình thường. Mô tả cái bình thường là một trong những thứ khó nhất đối với bất cứ nghệ sĩ nào, chứ còn phác họa sự lệch lạc, phạm tội, hãm hiếp, tra tấn, thì dễ quá.

Bởi vậy phim con heo buộc phải cho thấy cái bình thường theo cách mọi khán giả đều mường tượng được – nhất định như thế nếu sự quá lố là để gây hứng thú. Bởi vậy, nếu Gilbert phải bắt xe buýt và đi từ A đến B, chúng ta sẽ thấy Gilbert bắt xe buýt, rồi xe buýt khởi hành từ A đến B.

Điều này thường chọc tức khán giả, bởi họ nghĩ rằng họ thích những cảnh không thể diễn tả tiếp tục cơ. Nhưng đây là một ảo tưởng về phía họ. Họ không chịu được cả một tiếng rưỡi toàn những cảnh không thể diễn tả đâu. Nên các đoạn phung phí thời gian lại là cần thiết.

Tôi nhắc lại nhé. Hãy đi vào một rạp phim. Nếu để đi từ A đến B, các nhân vật phải đi lâu hơn thông thường bạn sẽ, thì bộ phim bạn đang xem chính là phim con heo.

1989

Dịch từ How to Travel with a Salmon & Other Essays (Umberto Eco)

399.
Cây ít rẽ nhánh nhất là cây thẳng nhất.
// bản tiếng Anh rất trung thành với bản gốc về cấu trúc và độ dài câu, còn câu này chỉ dài bằng 1/3 câu gốc. Bỗng nhớ ra một câu khác trong phần tỉ lệ cơ thể, nói là chiều cao một người nằm xuống bằng 1/9 chiều cao khi người đó đứng.

400.
Trục đối xứng của các cành rẽ nhánh đi qua trục đối xứng của thân cây.

403.
Những cây vốn sum sê, có các góc rẽ nhánh càng lớn theo tỉ lệ nếu gốc chạc càng thấp, tức là gần với chỗ dày nhất và già nhất của cây hơn. Thế nên ở những phần non nhất của cây, góc rẽ nhánh nhọn hơn.
// Có hai điểm lưu ý. Một là “theo tỉ lệ”. Hai là điều này có thể đúng trong không gian, tức là thay góc phẳng bằng góc tam diện, như chạc bốn chẳng hạn.

407.
Các cành ở thấp nhất sau khi rẽ nhánh khỏi cành mẹ, luôn chúi xuống để không làm vướng các cành khác rẽ nhánh sau chúng trên cùng cành mẹ đó, và cũng để hấp thụ không khí dễ dàng hơn.

409.
Nói chúng các cành chĩa lên đều có xu hướng quay về phía Nam; và các cành quay về hướng Nam dài hơn, to hơn và sum sê hơn các cành hướng Bắc. Đấy là bởi mặt trời hút nhựa cây về phía nó.
Và điều này chỉ nhận thấy được khi mặt trời không bị các cây khác che khuất.

411.
Cành của cây óc chó chỉ bị va chạm và gãy khi nó đạt đến độ hoàn hảo…

Dịch từ The Notebooks of Leonardo Da Vinci, Vol.1, Dover Publications.

Khi Stanley Kubrick mất vào 7 tháng 3 năm 1999, giới kỳ thủ và các bản tin làng cờ, tất nhiên, đều bàn tán về mối quan tâm của ông đến cờ vua. Ông từng là một kỳ thủ có hạng hồi còn trẻ, chơi độ ở Washington Square Park ở New York, nơi ông sinh ra, và đã đưa cờ vua vào những bộ phim của mình [Lolita chẳng hạn]. Nhưng đặc biệt là sự bàn tán về cờ vua trong bộ phim nổi tiếng của ông 2001: A Space Odyssey (1968). Đầu phim, một nhân vật thoáng qua tên là Dr. Smyslov, sau này là Frank Poole, một trong những phi hành gia trên chiếc phi thuyền, chơi cờ với máy tính HAL. Mở đầu, Poole, chơi quân trắng, bảo (trong khi HAL nói tự động): “Chà, hậu ăn tốt rồi.” Ván cờ tiếp tục: (1.Qxa6) Bxg2 2.Re1 và HAL nói: “Xin lỗi nha Frank, em nghĩ anh thua òy. Hậu ba bước đến tượng (bước đi nhấp nháy trên bảng), tượng đập hậu, mã đập tượng, chiếu tướng.”

“Yeh. Ừ, có vẻ cậu đúng đấy,” Poole nói, nhìn ra thất bại của mình. “Tôi chịu thua.”

“Cảm ơn về một ván cờ rất thú vị,” HAL nói.

“Cảm ơn,” Poole nói.

Nhiều người tranh cãi, về cách Kubrick chú giải, với nước đi Qf3 của HAL, khi nói: “Hậu ba bước đến tượng,” trong khi đáng lẽ phải nói “Hậu sáu bước đến tượng.” Vấn đề là Kubrick, người để ý đến từng chi tiết, đồng thời là kỳ thủ thượng hạng, không thể sơ ý phạm phải một sai lầm như vậy. Hẳn phải có ý nghĩa nào khác: hay là HAL đang sát hạch Poole, bí mật loại anh [đoạn này k hiểu] khi anh để Qf3 thay vì Q-B3.

Có thể lắm, nhưng tôi vẫn nghi ngờ. Một là việc chấp nhận hi sinh con hậu, mà HAL đưa ra như một khả năng duy nhất, có vẻ hơi kì với một máy tính [nó phải tính đến nhiều nước chứ]; quân trắng có thể ngăn chặn việc chiếu tướng bằng hai bước nữa với Qe6 hay Qh6.

Và đây là ván cờ Kubrick dùng cho Poole-HAL:

Ván giữa Roesch và Schlage, Hamburg Hauptturnier B 1910
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.Qe2 b5 6.Bb3 Be7 7.c3 O-O 8.O-O d5 9.exd5 Nxd5 10.Nxe5 Nf4 11.Qe4 Nxe5 12.Qxa8 Qd3 13.Bd1 Bh3 (see diagram) 14.Qxa6 Bxg2 15.Re1 Qf3 16.Bxf3 Nxf3 chíu tướng

Vài nguồn đề năm 1913 là không chính xác, và một số khác còn nói quân trắng đã chịu thua sau bước 15.Rel Qf3. Kubrick chắc đã tìm thấy ván cờ này trong cuốn 1000 ván cờ ngắn hay nhất của Irving Chernev. Nhưng rõ ràng việc ông chọn ván cờ này chứng tỏ ông không hẳn là một tay chơi cờ thông thạo cho lắm. Đó là một ván cờ đơn giản, và quả thực, một kỳ thủ thích thú với việc hi sinh con hậu chắc cũng là hạng xoàng, nên mới chú giải sai như vậy.

Hay là Kubrick chọn Roesch-Schlage vì ẩn ý nào đó với tên người thắng? Schlagen tiếng Đức là oánh, đập, hay trong cờ vua là ‘ăn’ – ‘Tao ăn mày’ có thể dịch là : “Ich schlage dich”.

Nói gì thì nói, Space Odyssey đã khiến cái tên Schlage sống mãi. Một khi người ta còn xem phim của Kubrick thì cái tên Schlage cùng ván cờ năm nào vẫn còn lưu lại. Người vô tình nổi tiếng, Willi Schlage (1888-1940) trước thế chiến vốn là một kỳ thủ Đức hạng hai. Ta có thể thấy tên ông trong các sách biên nước cờ, thua nhiều hơn thắng, và trong vài giải đấu ở Đức, xếp gần chót nhiều hơn đầu.

Chưa kể còn lạ hơn khi cộng hòa Mali ở châu Phi phát hành bộ bốn tem hình cờ vua vào năm 1979, dưới cái tít Grands Maîtres des Échecs [Các đại kiện tướng cờ dzua], bao gồm con tem 200 franc hình Schlage, đứng sau con hình Bogoljubow (300 francs,) trước con Aljechin (140 fr) và Janowsky (100 fr), và đây có lẽ là thành quả lớn nhất trong đời đấu cờ của ông.

Chưa nói đến Schlage thì đây đã là một bộ tem lý thú. Janowsky và Bogoljubow tuy là hai đại kiện tướng có hạng nhưng, ngay cả nếu giới hạn trong những kỳ thủ đã mất chăng nữa, tôi hẳn chọn những đại sư khác cho bộ tem của mình.

Vậy là lý gì? Cái gì cũng có căn nguyên. Việc đưa Schlage vào, và cái âm Aljechin (trong một bộ tem tiếng Pháp; và Aljechin cũng cố ý đọc tên mình là Alekhine sau khi thành công dân Pháp) chứng tỏ bộ tem hẳn phải được thiết kế bởi một người Đức.

Thời chiến, Alekhine đã viết các bài báo chống Xê-mít trên một tạp chí Quốc xã. Janowsky thì không có vết nhem nào, nhưng Bogoljubow, sinh ra là người Nga nhưng nhập tịch Đức, lại đòi cờ hình thập ngoặc trên bàn cờ của mình ngay từ năm 1938, và ông trở thành Reichstrainer cho Liên đoàn Cờ vua của Greater Germany dưới nách Quốc xã. Willi Schlage cũng nắm chức vụ đó.

Chà, vậy ý Kubrick là thế nào đây?

Tim Krabbé

[Thật ra người thiết kế bộ tem là Claude Andreotto, người Pháp, và hình Schlage trên con tem của ông là của Tartakower, một đại kiện tướng nếu được đưa vào bộ tem thì âu cũng hợp lý.]

Dịch từ đây

Xem ván cờ ở đây

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Phụ đề tiếng Việt bởi LD và Văn, duyệt bởi Lô-ren Đan

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Phụ đề tiếng Việt bởi LD, duyệt bởi Ha Tran

“Chính sách của Việt Nam là đẩy nhanh quá trình cổ phần hoá,” tên gọi của chính phủ cho tư nhân hoá,  ông Nguyễn Xuân Phúc, Chủ nhiệm Văn phòng Chính Phủ, dự đoán việc thực thi các kế hoạch. “Vụ Vinashin sẽ không làm chậm lại chương trình cổ phần hoá,” ông trả lời qua điện thoại hôm 6 tháng 8 vừa qua. Cựu chủ tịch tập đoàn công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam đã bị bắt vào tuần trước giữa một cuộc điều tra nguyên nhân dẫn đến thua lỗ.

Thúc đẩy tư nhân hoá có thể nâng cao trình độ quản lí tại các công ty bản địa và giúp quốc gia Nam Á cắt giảm thâm hụt thương mại, lí do góp phần vào việc bị Fitch hạ mức tín nhiệm trong tháng trước. Chính phủ trì hoãn kế hoạch bán cổ phần tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển, Vietnam Airlines và một số doanh nghiệp nhà nước trong 2 năm cuối vì thị trường chứng khoán toàn cầu lao đao giữa cơn khủng hoảng.

“Vinashin là một ví dụ điển hình cho việc tại sao quá trình cổ phần hoá cần được tiến triển nhanh hơn,” Matt Hildebrandt, chuyên gia kinh tế tại JPMorgan Chase & Co. có trụ sở tại Singapore cho biết. Nó sẽ “đảm bảo những nhà lãnh đạo có năng lực điều hành và phát triển các doanh nghiệp quan trọng nhất của Việt Nam”

Điều tra Vinashin

Cựu chủ tịch Vinashin, Phạm Thanh Bình, bị buộc tội “cố ý vi phạm các quy định của nhà nước về quản lí kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng,” theo một thông cáo đăng trên website chính phủ hôm 4-8. Ông đã bị đình chỉ chức vụ tại Vinashin tháng trước, trước khi bị bắt giữ bởi một cơ quan điều tra thuộc Bộ Công An.

Ông Bình, 57 tuổi, đã điều hành Vinashin kể từ khi thành lập vào năm 1996, giữ nhiều vị trí như Tổng Giám Đốc, Chủ Tịch và Bí Thư Đảng Uỷ, theo báo Thanh Niên. Chính phủ thành lập Vinashin bằng cách sát nhập một số đơn vị đóng tàu và các công ty liên quan nắm giữ bởi Bộ Giao Thông Vận Tải, theo thông tin từ website tập đoàn.

Fitch hạ mức tín nhiệm nợ của Việt Nam một bậc xuống B+ hôm 29-7, thấp hơn bốn bậc so với đánh giá đầu tư. Thâm hụt thương mại năm nay của Việt Nam có thể sẽ đứng ở mức 7.6% GDP, Fitch cho biết.

Một số tư nhân hoá nhỏ

Trong năm nay, Việt Nam tập trung tư nhân hoá vào các công ty nhỏ hay các đơn vị thuộc tập đoàn lớn. Tuần trước, 129.2 tỉ đồng đã được huy động từ việc bán cổ phần tại Công ty Bảo hiểm BIDV, một thành viên của BIDV, ngân hàng lớn thứ 2 đất nước tính theo tài sản. Ngân hàng phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long (Mekong Housing Bank – MHB), ngân hàng thương mại vốn nhà nước, tuần trước cũng cho biết đang lên kế hoạch hoàn thành tư nhân hoá trong năm nay.

Chính phủ dự định tiến hành IPO cho BIDV vào năm 2007. Kế hoạch bị dời lại vì lo ngại mức cung dư thừa cổ phiếu mới và sau đó vì khủng hoảng tài chính toàn cầu. IPO của Vietnam Airlines cũng được lên kế hoạch trong năm 2008. Thời điểm cụ thể cho cả hai chưa vẫn chưa được ấn định.

Bảo Việt Holdings, công ty bảo hiểm lớn nhất Việt Nam, thu về 4,300 tỉ thông qua một đợt IPO vào năm 2007, trước khi niêm yết trên thị trường chứng khoán vào năm 2009. Vietcombank và Vietinbank, ngân hàng lớn thứ 3 và 4 theo tài sản, cũng đã niêm yết năm ngoái.

VN index rớt 4.5% trong năm nay, so với mức tăng 19% của Thái Lan và 21% của Indonesia. Chỉ số MSCI Emerging Markets, quan sát 756 công ty trên toàn cầu, cũng đã tăng 2.4%.

EVN, PetroVietnam

Chính phủ nên ưu tiên bán cổ phần tại một số doanh nghiệp lớn nhất hiện vẫn chịu hoàn toàn sự quản lí của nhà nước, bao gồm Tập đoàn Điện lực Việt Nam, EVN, và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, Petro Vietnam. Giám đốc phòng thương mại Châu Âu tại Việt Nam, Matthias Duehn cho biết.

“EVN có lẽ là doanh nghiệp cần khẩn cấp tiến hành nhất bởi Việt Nam đang mắc phải những vấn đề năng lượng nghiêm trọng trong trung và dài hạn,” ông nói. “Trong rất nhiều trường hợp, gần đây nhất là Vinashin, đã chứng minh rằng các doanh nghiệp nhà nước thường rớt lại phía sau trên phương diện tính hiệu quả, phân bổ nguồn vốn và kiểm soát doanh nghiệp (corporate governance).”

Việt Nam có kế hoạch tái cấu trúc Vinashin, nơi đã sa thải khoảng 5,000 công nhân để giảm chi phí và “đang đối mặt với nguy cơ phá sản” vào tháng 6, theo báo cáo chính phủ ngày 4-8. Tập đoàn phải tập trung vào lĩnh vực đóng tàu và bảo dưỡng, Phó TT Nguyễn Sinh Hùng cho biết. Vinashin đã đầu vào rất nhiều dự án như vận tải biển, khu công nghiệp và sản xuất xi măng.

Chính phủ có thể sẽ cứu tập đoàn đóng tàu vì nó tập trung nhiều công nhân lành nghề và tạo ra nguồn thu từ xuất khẩu, Lawrence Wolfe, Giám đốc phát triển kinh doanh tại công ty Chứng khoán Đông Á tại TP. Hồ Chính Minh, nói.

“Đó chính là doanh nghiệp mà chính phủ muốn giải cứu,” ông nói. “Đó cũng là một ví dụ về sự cần thiết phải tư nhân hoá.”

Dịch từ Business Week

Vụ mùa tuyển dụng sinh viên ra trường năm nay tăng 5% so với năm ngoái, theo Hiệp hội Quốc gia về Đại học và Công ty (National Association of Colleges and Employers).

Với nhà tuyển dụng, những ngành được săn đón nhất gồm kế toán, kỹ sư, IT và toán học, theo Edwin Koc, giám đốc nghiên cứu của Hiệp hội. Các công ky cũng bắt đầu tìm kiếm ứng viên với kỹ năng giao tiếp và viết lách, khả năng phân tích và làm việc nhóm, Mr. Koc cho biết.

Bất kể điểm mạnh yếu của bạn là gì, bạn cần phải “mang cái tốt nhất” vào thị trường việc làm, Katharine Brooks, giám đốc dịch vụ sự nghiệp ngành xã hội tại trường Đại Học Texas và cũng là tác giả cuốn sách hướng dẫn về sự nghiệp mang tên “You Majored in What?” nói.

Dr. Brooks nhận thấy dấu hiệu của sự tiến triển. Ví dụ, Facebook vừa mở một văn phòng tại Austin với nhiều vị trí thích hợp với sinh viên mới ra trường. Nhưng sau cùng, “chúng ta đang nói về một tia hy vọng le lói trong bức tranh ảm đạm,” bà nói.

Điều đó có nghĩa rằng bạn không thể thờ ơ khi tìm kiếm công việc, bà cho biết. Résumé, cover letter và kỹ năng phỏng vấn phải đặt lên  hàng đầu.

Trên tất cả, “bạn cần có khả năng khớp nối giá trị của tấm bằng của bạn,” đặc biệt nếu bạn học về xã hội, nhân văn, và không có mối quan hệ tuyến tính nào giữa ngành bạn theo học và công việc bạn tìm.

Lấy triết học làm ví dụ. Không có nhiều công việc cho triết học, nhưng họ có thể sử dụng logic để định hình và cân nhắc ý tưởng rồi đưa ra kết luận, làm cho quá trình học tập triết học trở nên rất hiệu quả trong môi trường kinh doanh, Dr. Brooks nói. Khả năng ăn nói rành mạch, với những ví dụ cụ thể, có thể là yếu tố quyết định để được tuyển dụng.

Chuyên ngành tiếng Anh cũng gặp phải những rào cản tương tự. Nhưng trong hầu hết các ngành nghề, nói và viết rõ ràng cũng như quan sát mọi vật từ những góc nhìn khác nhau lại rất quan trọng. Một cử nhân tiếng Anh với những thế mạnh trên trong một công việc tiêu biểu có thể là một minh chứng mạnh mẽ cho việc tuyển dụng thành công.

Hiểu biết về điều kiện con người cóp nhặt qua những tác phẩm văn học vĩ đại có thể rất hữu dụng trong những ngành nghề như hoạt động xã hội, Dr. Brooks nói.

Ngoài mảnh bằng, có những câu chuyện kể về chính kinh nghiệm của bạn có thể giúp bạn trở thành một nhân viên tốt, Nathan Bennett, đồng tác giả của “Your Career Game” và là giáo sư tại Georgia Tech College of Management, gợi ý. Cũng không cần phải là kinh  nghiệm làm việc. Ví dụ, một người từng là cố vấn một buổi cắm trại sẽ có chuyện kể về kỹ năng lãnh đạo, ông nói.

Trong thị trường lao động hiện nay, sinh viên ra trường cần phải linh hoạt về vị trí địa lí, loại công việc và mức lương, Dr. Bennett nói. Họ cần sẵn sàng xem xét một công ty nhỏ hơn thay vì là một tên tuổi hào nhoáng.

Hãy tận dũng hết mức phòng giới thiệu việc làm tại trường Đại Học và mạng lưới cựu sinh viên, Dr. Bennett nói. Nhưng “bí quyết là hãy đừng nhắm quá cao.” Nếu bạn dự định nộp đơn vào một ngân hàng, hãy nói chuyện với những cựu sinh viên 25, 26 tuổi thay vì một người ở tuổi 45 vì họ sẽ có nhiều ý tưởng thú vị hơn trong việc làm sao để được nhận ở mức đầu tiên.

Nhiều sinh viên không biết họ muốn làm gì hoặc lo lắng họ chọn nhầm việc, Dr. Brooks nói. Nên nhớ rằng chẳng có công việc nào đòi hỏi phải vĩnh viễn.

Bà dùng phép ẩn dụ về thuyết hỗn mang để giải thích về quá trình tìm việc. “Đó là một thế giới phức tạp, và bạn không thể tiên đoán mọi thứ, vì vậy đừng cố gắng,” bà nói. Khi bạn bắt đầu tham gia lực lượng lao động, “hãy tìm kiếm cơ hội để học hỏi, chấp nhận rủi ro, thử mọi thứ xem bạn thích gì, và luôn mở lòng cho cơ hội tiếp theo,” bà nói.

Nếu bạn không thích công việc đầu tiên, chí ít bạn cũng đã học được bạn không thích cái gì, và bạn có thể đem kiến thức ấy vào công việc sau đó, bà nói.

Sinh viên ra trường có thể trở thành nạn nhân của chứng “liệt” nếu họ không chắc sẽ đi theo hướng nào, Dr. Bennett chia sẻ. Những người ở tuổi 20 còn rất nhiều thời gian để lựa chọn cơ hội. Sau cùng, sự nghiệp của họ sẽ kéo dài ít nhất 2 lần tuổi hiện tại, ông nói.

Một vài sinh viên với ít hoặc không kinh nghiệm làm việc tự hỏi họ phải đưa ra những gì để cạnh tranh với ứng viên nhiều kinh nghiệm. Nhưng sinh viên mới tốt nghiệp hiện nay lại rẻ hơn nhân viên lâu năm, và đó là một lợi thế (cho nhà tuyển dụng, nếu không phải là ví tiền của ứng viên) trong nền kinh tế ngày càng gai góc.

Chủ yếu hiện nay các công ty tuyển sinh viên như là một phen đầu tư, Dan Black, giám đốc tuyển dụng tại trường (campus recruiting) khu vực châu Mỹ của Ernst & Young, cho hay.

Một điều là, những người trẻ có xu hướng nắm bắt công nghệ mới nhanh nhạy hơn, Mr. Black nói. Ngoài ra, thế hệ sinh viên hoà nhập tốt hơn với đa văn hoá, ông nói, và họ sử dụng Web và các công nghệ khác để kết nối toàn cầu.

Thêm vào năng lượng và nhiệt huyết mà sinh viên mới ra trường sở hữu, giá trị của họ là rõ ràng. Như Dr. Brooks quan điểm, “Có thể họ không có kinh nghiệm, nhưng cái họ có là tiềm năng.”

Dịch từ NYTimes

“Những bộ phim chi phí lớn (và lợi nhuận còn lớn hơn) của James Cameron đã tự sáng tạo ra những thế giới tưởng tượng của chúng. Trong bài phát biểu này, James kể lại sự say mê của ông với những điều kỳ diệu — từ việc đọc những tiểu thuyết viễn tưởng tới lặn xuống đáy đại dương — và làm thế nào mà đam mê này mang đến thành công cho những bộ phim bom tấn như ‘Aliens’, ‘The Terminator’, ‘Titanic’ và ‘Avatar’.”

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Phụ đề tiếng Việt bởi Nam Tran, duyệt bởi LD

-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-
-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-x-o-

Mark Roth: Chết Giả – Công Nghệ  Trong Tầm Tay Chúng  Ta

Mark Roth nghiên cứu về sự chết giả (suspended animation): nghệ thuật tắt mọi hoạt động sống và khởi động chúng lại. Điều này tưởng như hoang đường nhưng không phải là khoa học viễn tưởng. Được phát triển từ việc sử dụng các loại khí độc một cách cẩn trọng, công nghệ làm chết giả mang tiềm năng giúp các bệnh nhân chấn thương nặng và nhồi máu cơ tim kéo dài sự sống đủ lâu để được chữa trị.

http://video.ted.com/assets/player/swf/EmbedPlayer.swf

Phụ đề tiếng Việt bởi Anh Thu Ho, duyệt bởi LD