394.
Tất cả cành của một cây vào bất cứ giai đoạn tăng trưởng nào, gộp lại sẽ có độ dày bằng với thân cây [bên dưới chúng].
Tất cả nhánh của một dòng nước vào bất cứ lúc nào, nếu cùng tốc độ chảy, gộp lại sẽ có bề rộng bằng với dòng chính.
// (pặc pặc tức là ghi chú của tớ): chữ quan trọng là “bên dưới chúng” có trong bản tiếng Anh nhưng không có trong bản gốc tiếng Ý, nên có thể hiểu dịch giả tiếng Anh ám chỉ rằng ở đây không nhất thiết là thân cây, mà có thể là các nhánh trên một cành so với thân cành.
399.
Cây ít rẽ nhánh nhất là cây thẳng nhất.
// bản tiếng Anh rất trung thành với bản gốc về cấu trúc và độ dài câu, còn câu này chỉ dài bằng 1/3 câu gốc. Bỗng nhớ ra một câu khác trong phần tỉ lệ cơ thể, nói là chiều cao một người nằm xuống bằng 1/9 chiều cao khi người đó đứng.
400.
Trục đối xứng của các cành rẽ nhánh đi qua trục đối xứng của thân cây.
403.
Những cây vốn sum sê, có các góc rẽ nhánh càng lớn theo tỉ lệ nếu gốc chạc càng thấp, tức là gần với chỗ dày nhất và già nhất của cây hơn. Thế nên ở những phần non nhất của cây, góc rẽ nhánh nhọn hơn.
// Có hai điểm lưu ý. Một là “theo tỉ lệ”. Hai là điều này có thể đúng trong không gian, tức là thay góc phẳng bằng góc tam diện, như chạc bốn chẳng hạn.
407.
Các cành ở thấp nhất sau khi rẽ nhánh khỏi cành mẹ, luôn chúi xuống để không làm vướng các cành khác rẽ nhánh sau chúng trên cùng cành mẹ đó, và cũng để hấp thụ không khí dễ dàng hơn.
409.
Nói chúng các cành chĩa lên đều có xu hướng quay về phía Nam; và các cành quay về hướng Nam dài hơn, to hơn và sum sê hơn các cành hướng Bắc. Đấy là bởi mặt trời hút nhựa cây về phía nó.
Và điều này chỉ nhận thấy được khi mặt trời không bị các cây khác che khuất.
411.
Cành của cây óc chó chỉ bị va chạm và gãy khi nó đạt đến độ hoàn hảo…
Dịch từ The Notebooks of Leonardo Da Vinci, Vol.1, Dover Publications.
