Năm thứ-N hóa bướm

Những ngày cuối năm, cuối cùng thì tôi cũng hoàn thành một dự án dịch đã ngốn của mình khá nhiều thời gian và tâm trí. Đơn giản là khi nào hứng chí tôi lại đặt ra cho mình cái mốc nào đó để vượt qua. Những cái mốc giống như các cột cây số nằm sầu lẻ bóng trong màn sương mù trên đường đi Đà Lạt, rất sau này nhìn lại bạn sẽ không hiểu nổi mình đã vượt qua chúng bằng cách nào. Tôi có tật hay quên, nhiều khi đọc lại những gì mình từng viết tôi cũng không hiểu ngọn gió nào đã khiến mình viết được như thế. Hoặc có thể hằng năm, hình như vào đông chí tôi lại dậy thì thêm một lần-một từ rất tinh túy. Mỗi lần như thế tôi lại cảm thấy mọi thứ sáng rỡ một cách ướt át như thể cánh bướm vừa ngóc mình ra khỏi vỏ kén thêm lần nữa thứ-n và sắp sửa hóa thành sâu.

Thành tựu thứ hai là cuối cùng tôi đã tu luyện thành công nghệ thuật nói nhảm. Sau nhiều năm khổ tứ đi tìm bản nguyên cho mình, tôi thấy rốt cuộc không những tôi mà bất cứ bạn đàn ông độc thân vui nhộn nào cũng đều nên luyện kĩ năng nói nhảm. Cái này nói thật. Bởi vì trải qua giai đoạn nói nhảm, các bạn sẽ biết hài hước đúng chỗ và quan tâm đúng độ. Nói nhảm còn giúp chúng ta bớt take things seriously, lạc quan, vui vẻ, bớt khắt khe và nhìn đời bao dung hơn. Hồi năm nhất có người gọi tôi là cây cười của lớp. Kể mà kiên trì đi theo con đường ấy có khi giờ này tôi đã có chân trong sân khấu kịch Phú Nhuận.

Năm vừa qua tôi xem được ngót hai trăm phim và đọc tử tế có lẽ chưa đầy mười quyển sách. Năm 2010 có nhiều phim hay: Confessions, The Fallen Angel [Nhân gian thất cách], Incendies, I saw the devil, Bi đừng sợ… Năm nay cho tới giờ tôi chỉ thấy ấn tượng nhõn Melancholia. Luôn có một cái gì ngược chiều trong phim của Lars von Trier. Giống như khi khoa học vừa chứng minh ra một con quác quác nào đấy bay nhanh hơn ánh sáng, thì ở đây bộ phim là một ám ảnh chậm rãi kéo người xem quay ngược về phía nội tâm của mình, kéo trái đất quay ngược lại từng tích tắc trước khi nó bị hành tinh U uất ăn thịt. Một mãnh lực làm trở ngược mọi thứ vốn chông chênh. Anh chồng cứng cỏi tự vẫn trong chuồng ngựa. Cô em xinh đẹp bất định bỗng nổi hứng làm “cô gái cao bồi” với một anh ngẫn vừa mới gặp. Phim gợi ý cho chúng ta một giả thiết tương đối hoang mang, rằng khởi nguyên của vũ trụ là một nỗi cô đơn phân kỳ.

Thành thực mà nói, hễ nhắc tới bướm tôi lại nghĩ tới Nabokov. Nguyên nhân sâu xa để viết nên một Lolita trác tuyệt và vi diệu, có lẽ vì Nabokov là một nhà nghiên cứu bướm.

Bài viết nhỏ ủng hộ YXine FF 2011

Mặc dù mới chỉ xem một phim nhưng tôi có thể nói ngay rằng YXineFF là một làn gió mới cho nền điện ảnh VN, ác liệt chưa ;) . Và tôi nghĩ đó cũng là thông điệp chính mà những người tổ chức liên hoan phim muốn nhắn gửi. Một thông điệp giản đơn, “nói như không nói”, nhưng quá đủ chân thành cho một nền điện ảnh có dư thừa tiềm năng và chất liệu và tâm trí nhưng không hiểu bằng cách nào lại tự làm khổ mình đến ngần ấy năm trời. [Tưởng tượng đến hình ảnh một người ôm đầu ngước lên trời kêu thét quằn quại nhưng mây vẫn cứ trôi, trời vẫn cứ trong và bầy chim vẫn vỗ cánh bay đi vì sợ.]

Cách đây hai tuần tôi có viết bài cảm nhận về bộ phim này và gửi đi, và kinh nghiệm nhiều lần leo cây khi nộp CV cho các công ty quốc nội mách bảo tôi viết rõ là nếu các vị nhận được thì vui lòng báo cho tôi biết một tiếng, và cho đến giờ tôi vẫn không thấy hồi âm gì cả. Mặc định là bài của tôi không dùng được nên tôi tự dùng vậy hihi.

-=-=-=-=

Bộ phim The man who was there (2009) của đạo diễn Andy Nguyễn trong khuôn khổ YXine Film Festival 2011 tạo ra cho tôi cảm giác rung rinh, bất an và thấp thỏm tựa như đứng trên một mặt đất đang dịch chuyển bởi sự đứt gãy của các tầng địa chất. Nếu có thể đưa ra một mẫu hình diễn tiến cho nội tâm nhân vật chính và tầng ngầm ý của phim, thì tôi sẽ nói rằng: ban đầu là va chạm, dẫn đến trượt lở, và rồi cuối cùng lắng dịu.

Nhân vật nam chính trong phim sống một thời gian dài trong căn hộ của mình, bỗng nhiên vì một lý do quái gở bị kẹt ở bên ngoài  và vô tình phải vi vu trong đêm giáng sinh với một cô gái lạ. Cũng giống như chúng ta cứ ngồi lâu trước máy tính một lúc, bước ra ngoài sẽ có cảm giác lâng lâng nhẹ bỗng như đang bay. Người đàn ông không bay, mà chỉ e dè trước thế giới bên ngoài đầy lạ lẫm. Sự vô tình thay đổi tiêu cự máy quay tạo thành các bóng nhập nhòe như thể ở trong khoảng trượt lở giữa hai địa hạt: phòng ngủ và phòng ngoài, trong nhà và ngoài hành lang, trong sảnh và ngoài đường phố. Cuối phim anh chàng trở lại phòng ngủ, ngẫm lại những “va chạm” của mình và cảm thấy nhẹ nhõm thay – hóa ra những điều này không đến mức là ác mộng.

Va chạm thứ hai tôi muốn nói đến, và đây cũng là điểm tôi đánh giá cao ở phim này trong một liên hoan phim ngắn Việt, là va chạm về văn hóa và ngôn ngữ. Nhân vật chính – hẳn nhiên là một người Việt dù anh ta không nói tiếng Việt mà chỉ được “lồng tiếng” – sống trong một căn hộ Tây suốt một thời gian dài và vô tình quen một cô bạn Tây ở ngoài không gian ấy, đã bị đặt vào tình thế một sự xê dịch khiên cưỡng về văn hóa và ngôn ngữ; sự khiên cưỡng ấy kéo ì anh đến độ khi xuống ga tàu điện ngầm cô gái còn phải quay lại hỏi anh: Nào, anh đã ra ngoài rồi cơ mà! Và bất kể mọi khác biệt, tất cả sự trượt lở ấy đều lắng dịu lại khi thời khắc giáng sinh đến và anh nghĩ tới cây thông Noel. Đó là niềm vui nho nhỏ của một con người nho nhỏ trong một thế giới đang nhòe đi về cả không gian và thời gian.

Điều đặc biệt ở đây, tôi nghĩ rằng mỗi người sau khi xem phim này đều mang cảm giác rung rinh thấp thỏm như chính nhân vật trong phim, vì những xê dịch trong văn hóa và ngôn ngữ, hay chỉ vì một sự khác biệt giản đơn nho nhỏ khi chúng ta bước từ ngọa thất ra ngoại thất. Tôi nghĩ rằng đó không phải là điều do đạo diễn áp đặt, mà do chính những người xem tự áp đặt lên mình, trong một liên hoan-phim ngắn-Việt.

Tân Javous

Posted by in Tạp bút

Tags:

Permalink 2 Comments

Cuộc sống bình yên

Có một thời gian dài tôi và đám bạn hầu như sáng cuối tuần nào cũng đi ăn sáng rồi ra ngồi cà phê. Ngồi cà phê ngắm biển, ngắm gái, đọc báo, tán dóc và phân tích diễn biến của các sự kiện chính trường sàn nhảy, là một thói quen khó bỏ, một thú vui khó tìm thấy ở bất cứ đâu, một nét đẹp lặng lẽ và đáng yêu trong cuộc đời thanh xuân của bất cứ ai. Nhiều khi nhìn quanh toàn các bạn trẻ choai choai đầu vàng đầu đỏ váy vủng xì tin, chúng tôi biết mình cũng sắp quá thì tới nơi rồi và chẳng mấy chốc lại tan đàn xẻ nghé mỗi người một ngả và phải mấy hiếm hoi mới tìm lại được một lần như thế.

Nhưng tôi để ý ở một góc nhỏ quán cà phê, cuối tuần nào cũng có một gia đình ra đấy ngồi. Anh bố trông cũng còn trẻ, chưa đến bốn sọi, gương mặt đằm, không đeo kính, hẳn không phải dân lao động chân tay nhưng cũng không ra dáng giáo viên hay trí thức lắm. Ý tôi là, anh giống một người bình thường và không đeo mác. Chị vợ trẻ hơn anh dăm tuổi, hay ngồi quay lưng lại đám đông và vì trông từ đằng sau cũng không cách tân xuất sắc lắm nên tôi cũng không cố tìm hiểu làm gì. Chị vợ cũng một người bình thường. Hai đứa trẻ, một trai một gái sàn sàn tuổi nhau, hay nô đùa xung quanh bàn, thỉnh thoảng có đuổi nhau đến bàn kế bàn bên chứ không đến mức tung tăng quên hết cả lối. Bố mẹ chúng cũng chẳng đe gì. Hai vợ chồng ngồi uống nước và đọc báo. Anh chồng hay đọc Thể thao, Thanh niên, Pháp luật. Chị vợ hay đọc tạp chí, tôi cũng không để ý những tạp chí gì.

Cuối tuần nào gia đình họ cũng ra đấy như thế, cùng quán cà phê, cùng tầm giờ và cùng một góc ấy. Cũng từ rất lâu rồi. Chỉ uống nước, đọc báo, trò chuyện. Hai đứa trẻ nô đùa. Họ không giàu, cả nhà đèo nhau trên chiếc xe Wave. Họ là những người biết hưởng thụ cuộc sống.

Có những khoảnh khắc bình yên rất đẹp. Đối với tôi, đó là những hôm nắng đẹp đi bộ từ trường về, tạt vào một công viên nhỏ vắng vẻ, ngồi dưới chân cầu tuột cho bọn trẻ con chơi và lôi cuốn sách nào đấy ra đọc. Gần đây nhất là Everything Flows của Vasily. Gió thổi mơn man. Mùi thiên nhiên, mùi cỏ mật, cỏ ấu, cỏ vừng thơm như mùi ngô sữa lạc non. Và tôi không cho phép mình được tận hưởng quá lâu. Mọi thứ cứ trôi và ngoài kia còn có cuộc sống.

Cuộc sống không ở đây. Mà ở trong các bủa vây bình thường.

Sụp đổ thần tượng

Mãi đến gần đây tôi mới biết đồng chí đóng vai Barney trong How I met your mother hóa ra bị gay. Đồng chí này có lẽ là nhân vật nhộn nhất trong các thể loại hài hí comedy mà tôi từng xem, nhìn mặt đã thấy buồn cười. Thật ra y bị làm sao thì cũng chẳng liên quan gì đến hòa bình thế giới và gay hay không bây giờ cũng không phải chuyện gì ghê gớm lắm, cái chính là nhân vật Barney trong sô là một tay pặc pặc trùm cưa gái pặc pặc. Nếu lùi lại dĩ vãng một tí thì có thể thấy đây đích thị là cái đích nhắm đến của hầu hết nam sinh thế hệ chúng tôi, kiểu như đi đến đâu là gái chết ngất trên cành quất và chết tươi như con đười ươi, mở miệng ra một phát là bao nhiêu em xin hàng. Thế giới hóa ra chỉ còn rất ít sự thật.

Sụp đổ thứ hai là tiếng Nhật. Sự thể là gần đây tôi đụng đến từ Hán Việt hơi nhiều nên cũng muốn tĩ tõe học dăm ba từ tiếng Tàu lận lưng. Với lại vừa được tặng quả 1Q84 bản tiếng Tàu, trong khi thiên hạ chưa ra bản tiếng Anh (chỗ tôi tháng sau mới có) và tiếng Việt thì mình quất luôn quả này cho nó mấu. Xê dịch thế nào lại có bạn bảo học cbn tiếng Nhật luôn đi, quất chừng 2000 củ kanji là tiếng Quan Thoại sõi như Kevin Rudd. (Căn bản là trường tôi chỉ dạy tiếng Nhật và tiếng Ý.) Không dám nói ra sợ các bác thân Nhật ném đá cho vỡ mặt và mặc dù bản thân cũng là người hâm mộ phim và gái Nhật không sao kể xiết, tôi nghĩ bụng bảo thứ tiếng quái gì mà pha trộn lẫn lộn không ra củ vẹo gì, trong khi đó dân tộc Hàn xẻng sát vách dù ban đầu cũng lệ thuộc vào chữ Hán nhưng sau này đã sáng tạo ra loại chữ ký âm thuộc vào hàng hoàn chỉnh nhất thế giới. Đúng là ông trời không cho ai tất cả.

Các bác biết idol về dịch thuật của tôi là ai không? Chính là Lã Nguyên. Tôi chưa từng thấy một câu văn dịch Đông Tây kim cổ nào nuột nà và đẹp đẽ như thế này: “Thời sự tư tưởng bao giờ cũng tạo ra cơ sở để người ta tuyên bố những nguyên tắc phổ quát này nọ về phê bình…” Câu duy nhất mà tôi thuộc đấy, cái này nói thật; thế nên mong đừng bác nào làm tôi sụp đổ thần tượng nữa nhé.

Hic hic số tôi chắc chẳng bao giờ làm idol được cả vì chữ tôi rất xấu, bị nhiều người kêu ca rồi, và thừa nhận luôn là hồi cấp I nổi tiếng chữ xấu nhất trường (có thể coi là một dạng idol hem?). Xấu như thế này này:

Trong đầu lúc nào cũng chỉ có ong với bướm (lưu ý đây là một siêu phẩm tặng gái)

 

Cả tập viết tay gần nghìn trang

 

Hehe đây chính là bài "Bà tôi" của Nguyễn Vĩnh Tiến

Hoa thơm bướm lượn

Chị Phan Việt viết bài này tuy chưa vận dụng hết nội công nhưng đã thấy dáng dấp phong cách và hơi thở của người viết. Mỗi tội hơi nhiều tên riêng. Tôi nghĩ travel writing kị nhất là cứ nhồi hầm bà lằng các thứ vào theo kiểu wiki. Tác giả tiêu biểu cho trường phái này và một trong những người có sách bán chạy nhất hiện nay là Dương Thụy. Cuốn gần đây nhất, Trả lại nụ hôn, thậm chí còn chán hơn cả Hành tinh cô đơn (Lonely Planet). Cuốn này tôi được đọc ở dạng bản thảo, ban đầu còn định lấy tên là Thối lại nụ hơn mới sợ chứ. May thật, may mà mọi thứ trên đời không đến nỗi quá khủng khiếp như nụ cười của Sandra Bullock. Anw, muốn trở thành tác giả hot ở Việt Nam có lẽ cần đến trước nhất là cái duyên. Sau đó là cái thật. Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Nhật Ánh và Dương Thụy có điểm chung là văn của họ chân thật. Đây cũng là điểm át của các nhà văn trong Nam.

Bút ký du lịch là thể loại vừa dễ viết vừa dễ bán. Gần đây tôi có nghía qua một cuốn đại loại là hai bốn km mỗi giờ vòng quanh châu Âu. Bác tác giả đi chu du trong vòng một tháng, sau đó tổng kết lại chia trung bình mỗi giờ đi được hai bốn km. Chắc bác í cũng điêu, đi về nhiều khi cả tháng trời mới thu hoạch được một bài. Viết mà chịu áp lực thời gian kiểu này rất khó tòi ra được cái gì đấy ra trò, trừ khi nội lực rất thâm hậu. Viết như Dương Thụy tôi thấy dễ dãi quá. (Gần đây nhiều người hay bị vướng vào cái quán tính này lắm, cứ thỉnh thoảng lại lên báo một bài tản mạn đuổi hoa bắt bướm vài trăm chữ tôi thấy chẳng ra một thứ đậu nào cả. Tôi tạm gọi đó là bút ký entry để phân biệt với dòng tử tế.)

Trong số ít thành phố đã đi qua, có hai nơi tôi ấn tượng nhất và nhớ được lâu nhất mùi vị, là Paris và Rome. Paris thì chẳng biết nói gì, thôi khỏi nói. Rome, nếu thử lang thang đi bộ qua khu phố cổ, bạn sẽ thấy nó giống Hà Nội đến gai người, từ cái vỉa hè trổ gạch, đến những con phố nhỏ, ngõ và ngách, đến cái mùi rêu phong như kiểu anh nào vừa đái bậy không lẫn vào đâu được. Dân Ý cũng bựa ngang bựa ngửa, sao mình không chơi với Ý nhỉ? Đêm cuối ở Rome, ngủ vờ vật ở ga Termini, tôi mới cảm thấy có một thế giới khác-như nó luôn luôn hiện hữu-chuyển động xung quanh mình vào lúc 12-5h sáng, với đủ các cảnh đời. Sau này, tôi có lần đi chuyến tram sớm nhất ở Melbourne và cũng có trải nghiệm tương tự. Có lẽ ở đâu cũng vậy, thế giới trở nên nhỏ bé hơn, trầm lắng hơn, chậm rãi hơn và nhọc nhằn hơn vào lúc năm giờ sáng.

Một cuốn bút ký tôi thích là Homage to Barcelona của Colm Tóibín, phỏng theo nhan đề cuốn về xứ Catalonia của Orwell. À còn một cuốn hình như cũng là bút ký, của Hemingway, Death in the Afternoon, nói về món đấu bò tót ở Tây Ban Nha. Việc tiếp nhận ở thể loại này rõ ràng có sự thiên lệch nhất định. Người ta thường có cảm tình với tác giả nào viết về nơi họ có cảm tình. Cuốn của Tóibín hấp dẫn tôi đến từng trang một, đơn giản vì tôi tìm thấy thoảng qua trong đó hương vị của Barca. (Hấp dẫn ở đây là cầm lên ngửi thôi chứ thực ra tôi đã đọc được mấy.) Tương tự, bác nào thích màu tím Huế chắc sẽ thấy bút ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường là vô đối. (Bác Tường rất hay viết sai tên tiếng Tây, tất nhiên ở giai đoạn pre-biên tập.)

Bút ký rất cần thật lòng, nhưng cũng không phải thể loại ủ ê kể lể hay tâm sự giãi bày. Liều lượng chi tiết cũng cần được nêm nếm vừa phải, như nấu canh vậy. Nguyễn Tuân hơi mặn, bác Tường thiếu vài nhát gừng, còn Dương Thụy quên nêm gia vị. Và có hai người viết tiềm năng tôi muốn được đọc ở thể loại này, là Phan Việt và Nguyễn Nguyên Phước.

Categories

Archives