Comments (0)

By Gia Vũ, March 3, 2010 9:42 PM

Paulin Vial, còn được mệnh danh là con cáo già thuộc địa ở Nam kỳ, là cái tên đã và sẽ còn được nhắc đến nhiều trong các tài liệu về lịch sử, văn hóa và địa chí về Việt Nam thời kì Pháp thuộc. Tra tìm tiểu sử về ông thì hầu như không có, mà chỉ có thể dựa vào tung tích qua ba quyển ông viết:

Les premières années de la Cochinchine (1874, Tome I ; Tome II)

Un Voyage au Tonkin (1887)

Nos premières années au Tonkin (1889)

Một số tài liệu trích dẫn ông từ cuốn Histoire de la Cochinchine [có lẽ] là sai, vì người viết cuốn này (1883) là Prosper Cultru. Đây là một trong những cuốn Trần Trọng Kim tham khảo để soạn giai đoạn Pháp thuộc trong Việt Nam sử lược.

Như vậy, cho tới giờ, tớ chỉ tìm được tung tích ba cuốn trên kia của Paulin Vial. Đọc tên là đã thấy thú vị. Tại sao vừa Những năm đầu ở Cochinchine (Nam kỳ) lại vừa Những năm đầu ở Tonkin (hay Tông Kinh, Đông Kinh, tức Bắc kỳ)?

Trước tiên phải làm rõ nghĩa một số từ:

Thống sứ: viên quan người Pháp đứng đầu việc cai trị ở Bắc Kỳ.

Thống đốc: viên quan người Pháp đứng đầu việc cai trị ở Nam Kỳ.

Khâm sứ: viên quan người Pháp đứng đầu việc cai trị ở Trung Kỳ.

Công sứ: viên quan người Pháp đứng đầu việc cai trị một tỉnh ở Trung Kỳ và Bắc Kỳ.

Khâm sai: chức quan do vua phái đi làm một nhiệm vụ đặc biệt. Chẳng hạn, năm 1945 sau khi Nhật đảo chánh Pháp, vua Bảo Đại bổ nhiệm chính phủ Trần Trọng Kim và Phan Kế Toại giữ chức khâm sai Bắc kỳ. Ông này sau gia nhập Việt Minh.

Theo wikipedia:

Sau khi thực dân Pháp xâm chiếm đất Nam kỳ, người Pháp tổ chức hệ thống cai trị qua hai giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, từ 1861 đến 1879, người Pháp thành lập Soái phủ Nam kỳ (Gouvernement des Amiraux) do các đô đốc của Hải quân Pháp đứng đầu, trông coi việc cai trị hành chính và binh bị. Bắt đầu năm 1879, người Pháp đặt chức vụ Thống đốc Nam kỳ (Gouverneur-général de la Cochinchine) để cai trị mảnh đất thuộc địa này. Chức vụ thống đốc này trực thuộc bộ Thuộc địa và bộ Hải quân Pháp. Sau khi áp đặt chế độ bảo hộ, người Pháp đặt thêm chức vụ Khâm sứ Trung kỳ (Résident supérieur d’Annam) và Thống sứ Bắc kỳ (Résident général du Tonkin). Hai người này trực thuộc bộ Ngoại giao Pháp.

Tháng 2-1886, Paul Bert được cử sang Đông Dương làm Khâm sứ Trung kì và Bắc kỳ (có thể xem cuốn Paul Bert au Tonkin của J. Chailley). Ông này rất giỏi, giáo sư sinh lý học, học ở École và dạy ở Sorbonne. Năm 1881 làm bộ trưởng bộ giáo dục Pháp. Ông chính là người đặt nền móng cho hệ thống giáo dục kiểu Pháp ở Đông Dương.

Theo wiki:

Vào ngày 14 tháng 7 năm 1890, ngày Quốc khánh Pháp, chính quyền Pháp tại Đông Dương quyết định dựng tượng Paul Bert thế chỗ tượng bà đầm xòe. [chính là chỗ tượng đài Lý Thái Tổ bây giờ]

Một số tài liệu nói Paul Bert từng là Toàn quyền Đông Dương (thực ra Klobukowski, con rể ông, đúng là có giữ chức này năm 1908) [có lẽ] là sai vì trong danh sách này không có tên ông. Đọc những tài liệu về Phan Thanh Giản và Trương Vĩnh Ký thấy nhắc về Paul Bert khá nhiều. Ông mất ngày 11-11-1886 tại Hà Nội vì bệnh dịch tả, chín tháng sau khi đặt chân đến Đông Dương.

Lúc bấy giờ Paulin Vial đang là Công sứ Bắc kỳ, tạm quyền thay ông, nắm chức Thống sứ Bắc kỳ, kiêm nhiệm Thống sứ triều đình Huế. Thời gian này, Paulin Vial viết hai cuốn sách về Bắc kỳ nói trên.

Còn về thời gian ông ở Nam kỳ, có tài liệu nói ông từng làm Giám Đốc Nội Vụ (Nha Bản Xứ Vụ), Súy Phủ Nam kỳ, từ năm 1864-1871. [Súy phủ là phủ của Nguyên súy (nguyên soái)]

Như đã nói, ba cuốn sách của Paulin Vial là nguồn tư liệu rất đáng giá. Những tài liệu về trận Nhật Tảo (do Nguyễn Trung Trực cầm đầu, năm 1861), trận Bến Tre (Phan Thanh Giản, 1967) đều trích dẫn từ cuốn Les premières années de la Cochinchine. Còn đây là một đoạn trong cuốn Nos premières années au Tonkin:

Dans la campagne, surtout dans le delta et auz environs des villes, toute la terre est soigneusement cultivée. Les hommes, les femmes, les enfants sont tous aux champs. Les récoltes succèdent les unes aux autres. Le riz, les haricots, les cannes à sucre, les patates, le mais, le muriers, couvrent d’immenses espaces verdoyants à travers lesquels s’élèvent des bosquets de palmier d’orangers, de goyaviers, couverts de fruits et de fleurs… (trang 312)

Tạm dịch:

Ở đồng quê, nhất là miền trung châu và ở quanh các thành thị, đất đai được canh tác cẩn thận. Đàn ông, đàn bà, trẻ con đều ra đồng. Các mùa kế tiếp nhau. Lúa, đậu, mía, khoai, ngô, dâu bao phủ những khoảng bao la xanh ngắt trong đó vươn lên những khóm dừa cau, cam ổi đầy hoa trái… (trích từ cuốn Văn phạm pháp văn giản yếu, Nguyễn Văn Tạo, nhà Tuấn Tú, 1965)

Comments (3)

By Gia Vũ, February 28, 2010 8:11 PM

Dạo này tớ dành sự quan tâm đặc biệt đến những chuyện xảy ra ở nước ta từ đầu thế kỉ 20 đến trước 1945 Và đây sẽ là một kho sách cũ rất quý hiếm hehe.

Chuyện là, nhân đọc được một vài bài bàn về tiếng Việt gốc Pháp trong cuốn Tiếng Việt đa dạng của Nguyễn Hữu Phước, tớ thử đi tìm một danh mục của những từ loại này và nhận ra có không chỉ hàng nghìn mà còn có cả những cuốn từ điển về chúng. Và trong lúc tìm một cuốn từ điển tiếng Pháp hay hớm từ hồi xưa tớ phát hiện ra trang của bạn này, có một danh mục khổng lồ những tài liệu về Việt Nam từ thời Pháp đã được số hóa. Trong đó có cuốn mà tớ đang cần: Manuel de conversation Franco-Tonkinois của MM. Bon và Dronet (1889)

Vấn đề được đặt ra là, đối với những sách ở archive.org, rõ ràng nếu một cuốn sách đã được số hóa theo dạng pdf thì theo nguyên tắc phải download được, chứ xem online thì chết mất >”<. Thế là tớ phát hiện ra cách này. Nếu link cuốn sách là dư lày:

http://www.archive.org/stream/manueldeconvers00ngoog

Các bạn vào địa chỉ này sẽ xuất hiện các định dạng sách để download:

http://www.archive.org/download/manueldeconvers00ngoog

Tin vui thứ hai là talawas bản cũ đã vào được trở lại. Vừa đọc xong Một cơn gió bụi, hồi kí của Trần Trọng Kim.

Have fun!

Comments (0)

By Gia Vũ, February 24, 2010 11:24 AM

Thế là học kì mới của chúng ta lại bắt đầu, sau một mùa hè/đông đầy gió mùa và biến động, sau những ngày Tết mệt mỏi và bầm dập. Và thế là chúng ta lại trở về với mái trường diu nì đáng iu, với những tập vở học trò, với những mặt bàn và vỏ cây như trong bài thơ Oài tự do của Paul Eluard, cùng những băn khoăn trăn trở cho một tương lai gần không chỉ của riêng chúng ta mà còn của chung đất nước, dân tộc chúng mình. Continue reading 'G-Puppy Đi Chợ'»

Comments (3)

By Gia Vũ, January 30, 2010 9:09 PM

Đối với tớ thì sự cố talawas bị tạch là sự kiện văn nghệ gây ảnh hưởng nhất trong thời gian gần đây. Tất nhiên tớ chỉ đọc bài vở trong bản cũ, còn bản mới thì vừa tạp nham vừa ỗn ã như một cái chợ vỡ. Chẳng hạn như riêng phần sách xuất bản ở miền Nam trước 1975 có thể cứu vãn cho tớ cả một tháng trời ăn không ngồi rồi. Nhiều khi nghĩ bực cả mình. Dưới đây là một số thứ đáng đọc trong thời gian gần đây. Continue reading 'Tết Đọc Gì?'»

Comments (4)

By Gia Vũ, January 27, 2010 4:34 PM

Tôi trầm tính và ít nói. Tôi chỉ huyên náo khi có ai đó chạm vào cái thế giới của tôi. Họ bảo tôi sôi nổi, dễ gần. Những người khác có thể bảo tôi tẻ nhạt, lạnh lùng, nhưng tôi không care lắm. Tôi chỉ quan tâm đến những kênh cùng tần số, giống như có lần tôi bảo em: anh thích em và nghiêm túc theo đuổi em, những chuyện khác anh không care. Tôi hay nhìn vào mắt người đối diện, và thường thì tôi nhận ra ngay người ấy có cùng tần số với tôi hay không. Cùng tần số ánh mắt không có nghĩa là cùng xung nhịp adrenaline. Em có thể không cùng tần số với tôi lắm, nhưng vì tôi thích em, nên tôi cũng không ngại chuyện dò đài và bắt sóng. Với tôi, tình yêu là phiêu lưu và tự do. Jakobson từng bảo, đại ý, mọi bài thơ tình đều quy về một câu duy nhất: Anh yêu em. Continue reading 'Thơ Tình Cuối Mùa Đông'»

Comments (3)

By Gia Vũ, January 22, 2010 3:13 PM

Tôi nằm vật trên giường như một con sâu bướm đang nghẹt thở trong khi tìm đường chui ra khỏi kén. Cái kén nặng trĩu, nhớp nháp và ngấy lên một mùi khăm khẳm khó chịu đến phát ọe. Thành kén khô cứng và bắt đầu que quắt như một tấm mái tôn cách âm, cách nhiệt và chống dột tuyệt đối. Tôi chỉ thấy một tia sáng le lói ở một đầu, có lẽ là vạt nắng đầu tiên của ngày mới, nhưng tôi không biết bằng cách nào để chạm tới nó. Giống như khi một người đang thiền nhắm mắt lại, họ sẽ thấy một điểm sáng duy nhất và khi chạm tới nó, họ sẽ đạt đến sự vô minh. Còn lúc này, xung quanh tôi là một bầu không khí ken đặc, u tối, thiểu não và ngay cả ngọn sáng xa vời vợi cũng chỉ gợi lên một cảm giác lay lắt, cô quạnh và bất khả tri. Continue reading 'Năm Nay Tôi Hai Mươi'»

Comments (1)

By Gia Vũ, January 7, 2010 7:56 PM

http://www.youtube.com/watch?v=XvyMG0z0FZY

Người ta nói

Người ta nói, đời là hạt bụi
Rơi vào hư không như đóa hồng phai sắc
Người ta nói, thời gian là quả bí thối
làm tấm áo choàng che cất nỗi buồn anh Continue reading 'Quelqu’un M’a Dit - Người Ta Nói'»

Comments (2)

By Gia Vũ, January 1, 2010 10:04 AM

+ Mấy hôm nay rảnh rỗi, nên tìm đọc một số truyện dịch cũ.

Đang đọc dở bản dịch Đỉnh gió hú của Nhất Linh (và mấy truyện của Mai Thảo, Nhật Tiến) thì talawas tạch. Dù sao, vẫn thích bản này hơn bản dịch của Dương Tường. Cũng đang đọc tạp luận Chỉ tại con chích chòe. Đây là một cuốn hay. Nói khí vô lễ, nhưng chính ra Dương Tường khéo hơn Trần Dần, Lê Đạt nhiều. Một chuyện nữa là, nếu như ngày xưa người trí thức hay phản biện nhau trong một môi trường học thuật (tiệm cận với) vô tư trong sáng - đọc báo ngày xưa là thấy ngay - thì bây giờ những người cùng thời lăng xê cho nhau nhiều quá, đến mức mà nói như bác 5xu, giỏi vừa thôi chứ giỏi quá thế đéo ai chịu được. Continue reading 'Entry Sách Đầu Tiên Của Năm 2010'»

Comments (0)

By Gia Vũ, December 19, 2009 8:16 PM

Năm 2004, bên box Kĩ thuật quân sự nước ngoài - TTVNOL có một topic rất hay dài đến hơn 100 trang về hồi ức của lính Hồng quân Liên xô trong WW2. Các hồi ức ban đầu được anh Lý Thế Dân dịch từ tiếng Anh ở trang này. Bây giờ không còn tìm thấy link bên TTVN, chỉ còn link này. Tập hồi ức được in thành sách năm 2007 có tên “Kí ức chiến tranh” (NXB Văn hóa Sài Gòn). Tớ cũng có dịch một số hồi ức của lính Xô Viết trong chiến dịch Mãn Châu 1945 (ngoài cuốn sách), từ trang này. Do cách đây khá lâu nên hiện chỉ còn tìm thấy vài phần. Continue reading 'Hồi Ức Lính Xô Viết trong Chiến Dịch Mãn Châu 1945'»

Comments (5)

By Gia Vũ, December 9, 2009 10:57 PM

Những ai từng đọc những văn bản trước đây ở miền Bắc sẽ để ý người ta thường phiên âm tên riêng tiếng nước ngoài, cụ thể là tiếng Anh, sang tiếng Việt.

Nhiều từ ngày nay vẫn còn sử dụng như  tên của các nước: Nhật Bản (Japan), Mông Cổ (Mongolia), Đan Mạch (Denmark), Phần Lan (Finland), Ai Cập (Egypt), Miến Điện (Myanma), Ấn Độ (India)… trong đó tên một số nước được rút gọn chỉ còn âm đầu như Nga La Tư (Russia), Pháp Lan Tây (France), Đức Quốc (Germany), Bỉ Lợi Thì (Belgium), Áo Địa Lợi (Austria)…; tên các thành phố: Luân Đôn (London), Mạc Tư Khoa (Moscow), Hoa Thịnh Đốn (Washington)… Continue reading 'Phiên Âm Tiếng Tàu của Con Chồn là gì?'»

Comments (2)

By Gia Vũ, November 20, 2009 8:19 AM

Truyện ngẫn

Tôi nhìn căn nhà số tám mươi sáu trên đường Lennox nơi em ở, nơi có những đôi giày nằm ngổn ngang dưới bờ dậu, nơi có hòm thư không bao giờ mở, nơi có cái chuông cửa không bao giờ phát ra tiếng mà trên đó chỉ gài chiếc lá bạch đàn tỏa ra mùi hương quen thuộc vương vấn trên tóc em, trên vai chiếc áo thun sờn màu em vẫn mặc mỗi tối khi đi làm về trên chuyến tàu đêm trở về từ ngoại ô mà ngồi cạnh em ớ đó chỉ có tôi, chỉ có tôi ở đó ngồi cạnh em từ ngoại ô trở về trên chuyến tàu đêm khi đi làm về mỗi tối em vẫn mặc chiếc áo thun sờn màu vương vấn trên vai, trên tóc em mùi hương quen thuộc chiếc lá bạch đàn tỏa ra chỉ gài trên đó cái chuông không bao giờ phát ra tiếng nơi có cái cửa không bao giờ mở, nơi có hòm thư nằm ngổn ngang dưới bở dậu, nơi có những đôi giày trên đường Lennox em ở căn nhà số tám mươi sáu, tôi nhìn. Continue reading 'Vòng Tròn Lập Phương'»

Comments (0)

By Gia Vũ, November 19, 2009 9:55 AM

Galina Ivanovna Dzhunkovskaya

Galina Dzhunkovskaya sinh ra trong một ngôi làng tại Kiev - Ukraine, cha cô là nông dân. Năm 1938, cô chuyển đến Grozny ở vùng Chechen-Ingush để học về ngành thuốc. Sau đó, cô đến Moskva để học về cơ khí hàng không vì thấy phù hợp với mình hơn.

Chiến tranh nổ ra, Dzhunkovskaya tình nguyện làm ý tá và tham gia bảo vệ thành phố cùng với các bạn học của trường Đào tạo Hàng không Moskva. Nhưng cô không thích việc đào công sự mà muốn trực tiếp tham gia chiến đấu. Hưởng ứng lời kêu gọi của Marina Raskova huy động các nữ sĩ quan tình nguyện gia nhập phi đòan của mình, cô gái trẻ ngay lập tức tham gia không chút đắn đo. Cô được huấn luyện thành phi công tại Engels gần Stalingrad, và được gửi điều tới Phi đoàn máy bay ném bom bổ nhào 587 mới được thành lập. Đơn vị này phụ trách máy bay ném bom hạng trung Petlyakov Pe-2, có hai động cơ và bay nhanh. Continue reading 'Những Nữ Anh Hùng Liên Xô trong WWII (2)'»

Comments (0)

By Gia Vũ,

Theo tác giả Henry Sakaida thì Liên Xô là đất nước duy nhất trong WWII tổ chức và sử dụng phụ nữ trong chiến đấu. Mặc dù lực lượng Đồng minh cũng sử dụng phụ nữ trong quân đội nhưng nhiệm vụ của họ chỉ giới hạn trong công tác hành chính, y tế, truyền tin, vận tải và các mảng kỹ thuật mà chủ yếu là ở sau tiền tuyến. Tuy nhiên rất nhiều phụ nữ Sô Viết đã cầm lấy vũ khí và ra trận chiến đấu cùng với những binh sĩ nam trong những trận chiến khốc liệt nhất. Trong số hơn 10 triệu lính Sô Viết tham gia chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-45), khoảng 800.000 trong số họ là phụ nữ. Continue reading 'Những Nữ Anh Hùng Liên Xô trong WWII'»

Comments (2)

By Gia Vũ, November 11, 2009 7:15 AM

Nhân ngày sinh Kurt Vonnegut. Bài này dịch từ chương đầu cuốn A Man Without A Country (2005). Bài cũ về Vonnegut ở đây.

*

Khi còn bé tôi là thành viên nhỏ tuổi nhất trong gia đình, và đứa trẻ nhỏ nhất trong gia đình nào cũng luôn là đứa hay bỡn cợt, bởi đùa cợt là cách duy nhất để nó có mặt trong cuộc nói chuyện của người lớn. Chị tôi hơn tôi năm tuổi, anh tôi hơn tôi chín tuổi và ba mẹ tôi đều là những người hay nói . Thế nên khi còn nhỏ xíu, tôi trở nên nhạt nhẽo trước mặt tất thảy người lớn trong bữa tối. Họ chẳng muốn nghe những tin tức trẻ con ngớ ngẩn thường nhật  của tôi. Họ muốn nói về điều thực sự quan trọng xảy ra ở trường cấp ba hoặc có thể là trường đại học, hoặc nơi công sở. Vậy nên cách duy nhất tôi có thể góp mặt vào  một cuộc nói chuyện là nói cái gì đấy thật nhộn. Tôi nghĩ ban đầu tôi chỉ tình cờ làm thế , chỉ là vô ý buông một câu chơi chữ khiến cuộc nói chuyện phải dừng lại, đại khái thế. Và rồi tôi nhận thấy nói đùa cũng là cách để xen vào cuộc nói chuyện của người lớn. Continue reading 'Khi Xưa Ta Bé'»

Comments (0)

By Gia Vũ, November 5, 2009 8:33 AM

… phong trào Nhân văn - Giai phẩm là ghép tên của hai tờ báo: Nhân Văn và Giai Phẩm. Tháng 1/1956 tờ Giai phẩm mùa xuân đăng bài “Nhất định thắng” của Trần Dần và bị tịch thu. Đến tháng 8, Giai phẩm mùa thu xuất hiện, có bài “Phê bình lãnh đạo văn nghệ” của Phan Khôi. Tháng 9 báo Nhân văn ra số 1; ban biên tập gồm Nguyễn Hữu Đang, Trần Duy, Lê Đạt, Hoàng Cầm. Tháng 12, Giai Phẩm Mùa Đông xuất bản; báo Nhân văn bị đình bản. Continue reading 'Hóa Ra'»